مــــزرعـــه
 
علمی ، پژوهشی و تخصصی
پيوند ها

محل درج آگهی و تبلیغات
 
نوشته شده در تاريخ ۱۳٩٠/٤/٢٦ توسط محمدصفر علیزاده (نوری)

اویارسلام زرد

نام انگیسی : Yellow nutsedge   

نام علمی : Cyperus esculentus

به اعتقاد بسیاری از صاحبنظران، اویارسلام ارغوانی خطرناکترین و بدترین علف‌هرز دنیا می‌باشد. اویارسلام ارغوانی یک علف‌هرز چند ساله با یک سیستم گسترده ریزوم‌ها و غده‌های زیر‌زمینی است. این غده‌ها قادرند هنگامی که شرایط محیطی نامناسب است به حالت خواب باقی بمانند و هنگامی که شرایط مساعد می‌شود اندام‌های هوایی جدید تولید کنند. این علف‌هرز عمدتاً به روش‌های رویشی و غیر جنسی تکثیر می‌یابد، زیرا مقدار جوانه زنی بذور آن بسیار اندک است. از آنجا که اویارسلام ارغوانی به سایه حساس است، می‌توان با محصولاتی که اوایل فصل، رشد می‌کنند بر آن غلبه نمود. اما سایه نمی‌تواند از رشد غده‌ها جلوگیری کند، در نتیجه به این روش نمی‌توان به عنوان یک روش کنترل اتکا کرد.

برای پیشگیری از تشکیل غده‌های جدید باید عملیات دیگری را نیز اجرا کرد که از آن جمله می‌توان به حذف فیزیکی علف‌هرز از خاک، آفتاب‌دهی برای از بین بردن غده‌های سطحی، بهبود زهکشی خاک (ایارسلام خاک‌های مرطوب‌تر را بیشتر می‌پسندد)، یا شخم سطحی و مکرر (شخم عمیق باعث می‌شود غده‌های عمق خاک به سطح خاک بیایند و عملیات شخم باید مکرر باشد تا اندام‌های هوایی که در حال رشدند پیوسته از بین بروند و مواد غذایی چندانی در اختیار گیاه برای تولید غده‌های بیشتر وجود نداشته باشد) اشاره کرد.اثرات رقابتی اویارسلام ارغوانی را اغلب می‌توان با کنترل سریع گیاه در آغاز رشد به شدت کاهش داد و بنابراین امکان استقرار مطلوب را برای گیاه زراعی را فراهم ساخت. بعد از این مرحله، هر اویارسلامی که سبز کند به راحتی در رقابت مغلوب گیاه زراعی خواهد شد. متأسفانه هرگاه اویارسلام ارغوانی در مزرعه حضور داشته باشد ریشه‌کن کردن آن تقریباً غیر ممکن است، در نتیجه این علف‌هرز خسارت بیشماری به محصول زراعی وارد خواهد کرد. اویارسلام زرد نیز در مناطق بسیاری به وفور دیده می‌شود و اغلب در کنار اویارسلام ارغوانی رشد می‌کند.

پنجه مرغی

نام انگلیسی:  Bermudagrass

نام علمی : Cynodon dactylon

پنجه مرغی که به نام‌های مَرغ و بندواش نیز معروف می‌باشد. یک علف‌هرز چند‌ساله و از خانواده گندمیان است که تعداد زیادی ریزوم و ساقه خزنده زیر زمینی تولید می‌کند که به سرعت در زیر زمین گسترش می‌یابند. پنجه مرغی علف‌هرزی بسیاری مهاجم است که کنترل آن دشوار می‌باشد. سریع‌ترین رشد این علف‌هرز در آب و هوای گرم است و هنگامی که شرایط محیطی برای رشدش نامطلوب می‌شود به صورت ساقه‌های زیر‌زمینی خواب به حیات خود ادامه می‌دهد. مبارزه مکانیکی برای کنترل این علف‌هرز ممکن است منجر به تشکیل اندام‌‌های هوایی جدید در آن شود. از بعضی از ارقام پنجه مرغی به عنوان پوشش چمنی یا علوفه در بسیاری از مانطق دنیا استفاده می‌شود.
پنجه مرغی در خاک‌های حاصلخیز با عمق کافی به سرعت رشد می‌کند. در هر دو نوع خاک رسی‌سنگین و ماسه‌ای سبک رشد کرده و در برابر غرقاب شدن تا حدودی مقاوم است ولی در زمین‌هایی که سطح آب در آن‌ها بالا باشد رشد خوبی ندارد. این گیاه به اسید، قلیا و تا حدودی به نمک سازگاری دارد. در زمین‌هایی که کود داده می‌شود واکنش آن در برابر کود بسیار مساعد است. پنجه‌مرغی در عین حال که یک علف‌هرز سمج در باغ‌ها و مزارع به حساب می‌آید و به گیاهان علوفه‌ای، مزارع سیب‌زمینی و سایر محصولات خسارت وارد می‌آورد؛ در غالب مناطق این گیاه را سلطان گیاهان چرا‌گاهی می‌نامند زیرا در برابر لگدمال شدن و چرای ممتد و شدید مقاومت زیادی دارد. تنها به علت اینکه دمای پایین، نزدیک دو درجه سانتیگراد زیر صفر موجب رکود رشد آن می‌شود نواحی کشت آن محدود است.


برای مبارزه شیمیایی با این علف‌هرز می‌توان ار علف‌کش‌هایی مانند دالاپون به ۴تا ۸ کیلوگرم در هکتار و آمیترول به میزان ۲/۵ کیلوگرم در هکتار و گلی فوزات به میزان ۲/۳تا ۴/۵ کیلوگرم در هکتار استفاده کرد.

سوروف
نام انگلیسی : Pigweed

نام علمی Echinochloa crus galli:

علف هرزی یکساله،چهارکربنه که با بذر تکثیر می یابد.از خانواده Poaceae که یکی از مهمترین از علفهای هرز مزارع برنج در شمال کشور و تمام مناطق برنجکاری جهان است که بیشتر در نواحی معتدل تا معتدل گرم میروید. سوروف علف هرزی است رطوبت دوست که در مراحل اولیه رشد شباهت زیادی به برنج دارد. این دو گیاه از روی گوشوارک و زبانک تشخیص داده میشوند. بدین ترتیب که در محل اتصال برگ به غلاف در برنج دو گوشوارک بالیگول پرزدار و یک زبانک دیده میشود.در حالی که در سوروف گوشوارک و زبانک وجود ندارد.ارتفاع بوته های سوروف۳۰تا۱۲۰سانتی متر و گاهی به بیش از۱۵۰سانتی متر میرسد. طول برگهای ان۳۰تا۵۰سانتی متر و عرض انها۵تا۱۵میلیمتر است.

گل آذین سوروف سنبله باز است، سنبلچه ها معمولاً در حول محور جمع شده کم و بیش منشعب و غالباً بدون ردیف مشخص هستند.بین۲٫۵تا ۴میلیمتر طول دارند و به سهولت میریزند. سنبلچه ها ریشک دارند، ریشکها نیز از لحاظ طول متفاوتند. بو ته های سوروف در یک مزرعه آلوده میتوانند در هر متر مربع تا ۲۰هزار بذر تولید کنند که علاوه بر اینکه بر حسب نوع برنج و شرایط موجود خسارت آن به مزارع برنجکاری زیاد است موجب از بین رفتن برنج نیز میشوند.

ریشه های سوروف نیز بر اثر شخم از نقطه ای به نقطه دیگر رفته و موجب ازدیاد آن در سطح وسیع میشود. بذر سوروف در عمق بیش از۵سانتی متر آب قادر به جوانه زدن نخواهد بود.

روشهای کنترل:

برای مبارزه با این گیاه علاوه بر راه های مکانیکی یعنی وجین کردن از روشهای شیمیایی نیز میتوان استفاده کرد.از مولینیت به نسبت۵-۶لیتر در هکتار برای کنترل سوروف تا مرحله۲برگی همچنین از انیلفوس به میزان۳لیتر در هکتار در مزارع برنج میتوان استفاده کرد. همچنین از سموم بوتاکلر، تیوبنکارب، اگزادیازون، پرتیلاکلر، پروپانیل با توجه به برچسب سم میتوان استفاده کرد.

در مزارع پنبه هالوکسی فوپ پی میتیل (گالانت سوپر) موثر می باشد.

برنج وحشی

نام انگلیسی :  Jungle rice

نام علمی :  Echinochloa colonum

سوروف و برنج وحشی علف‌های هرز یکساله‌ای هستند که معمولاً با برنج و نیز بسیاری از محصولات مناطق معتدل و گرمسیری رقابت می‌کنند. این دو علف‌هرز به خوبی با محیط‌های آبی سازگار هستند و می‌توانند به سرعت رشد نموده و تکثیر یابند و همین امر آن‌ها را به رقیب جدی برنج تبدیل کرده است. شباهت این دو علف‌هرز به برنج در مراحل اولیه رشد، تفکیک آن‌ها را از برنج برای کشاورزان هنگام وجین دستی دشوار می‌کند. رها نمودن این علف‌هرز در مزرعه تا زمانی که بتوان آن را از برنج تفکیک کرد می‌تواند باعث خسارت شدیدی قبل از حذف آن‌ها شود. سوروف و برنج وحشی در هر زمانی در صل رشد قادرند جوانه‌زنی کنند، در نتیجه کنترل آن‌ها مستلزم این است که ابتدا قبل از کاشت برنج به آن‌ها فرصت داد تا سبز کنند و سپس با عملیات فیزیکی آن‌ها را از بین برد. این دو علف‌هرز علف‌های چمنی بزرگی هستند که می‌توانند علاوه بر برنج در بسیاری از محصولات زراعی دیگر نیز مشکل ایجاد کنند.
سورو به نام‌های گالی و دژگال نیز نامیده می شود. سوروف علف‌هرزی است رطوبت دوست که در مراحل اولیه دوست شباهت فوق‌العاده زیادی به برنج دارد. این دو گیاه (سوروف و برنج)از روی گوشوارک و زبانک تشخیص داده می‌شوند بدین ترتیب که در محل اتصال برگ به غلاف در برنج دوگوشوارک با لیگول‌پردار و یک زبانک دیده می‌شود در حالی که در سوروف گوشوارک و زبانک وجود ندارد.

ریشه‌های سوروف نیز بر اثر شخم از نقطه‌ای به نقطه دیگر و از مزرعه‌ای به مزرعه دیگر رفته موجب ازیاد آن در سطح وسیع می‌گردد. بذر سوروف در عمق بیش از پنج سانتی‌متر آب چندان قادر به جوانه‌زدن نخواهند بود.


برای مبارزه با سوروف علاوه بر راه‌های مکانیکی وجین کردن، پس از ۲ تا ۶ برگی شدن می‌توان علف‌کش‌هایی مانند رونستار، ماچتی و اوردرام را به نسبت ۴ تا ۶ لیتر در هکتار در مزراع برنج به کار برد. در سایر مناطق می‌توان از علف‌کش تری‌فلورالین به میزان ۱/۲ تا ۲/۴ لیتر در هکتار بر حسب نوع خاک استفاده کرد.

علف غاز

نام انگلیسی :  Goosegrass

نام علمی : Eleusine indica

علف غاز یک علف‌هرز یکساله تابستانه است که یکی از مشکلات جدی مناطق گرمسیری و نیمه‌گرمسیری جهان محسوب می‌شود. علف غاز توسط بذر تکیر می‌یابد و اغلب با علف خرچنگ اشتباه می‌شود. علف غاز قادر است در خاک‌های فشرده به خوبی رقابت کند. اما با اصاح فشردگی خاک می‌توان با یک گیاه زراعی قوی و سالم با آن مبارزه کرد.

قیاق
نام انگلیسیJohnsongrass:

نام علمیSorghum halepense:

قیاق یا ذرت گل‌خوشه‌ای یک علف‌هرز چندساله، تک لپه‌ای از خانواده گندمیان با قدرت رقابت بسیار زیاد می‌باشد که توسط بذر و ریزوم تکثیر می‌یابد. ارتفاع این گیاه بین ۵/۲ تا ۳ متر می‌رسد و در هر خوشه بذری صد‌ها بذر تولید می‌کندو همانطور که گفته شد تولید مثل این گیاه هم توسط بذر و هم توسط ریزوم صورت می‌گیرد و اکثر ریزوم‌های آن در ۲۰ سانتی‌متری بالای خاک قرار دارند، در نتیجه با ورود آن به مزرعه ریشه‌کنی آن بسیار دشوار می‌شود. شخم رایج یکی از بهترین روش‌های مدیریتی برای کنترل این علف‌هرز می‌باشد، زیرا باعث تخریب و از بین رفتن ریزوم‌های زیر زمینی شده و اگر در زمان مناسبی انجام شود می‌تواند از تشکیل بذر این علف‌هرز هم پیشگیری کند. قیاق اگر پس از وجین و از بین رفتن در مزرعه بماند نیز می‌تواند مشکل‌ساز باشد، زیرا طی تجزیه از خود یک ترکیب شیمیایی دگرآسیبی تولید می‌کند که از رشد سایر گیاهان جلوگیری می‌کند.

قیاق با آنکه به‌عنوان گیاهی علوغه‌ای شناخته می‌شود مزاحمت زیادی نیز در مزراع ایجاد می‌کند و باعث آلوده ساختن محصول می‌گردد. این گیاه بیشتر علف‌هرز مزراع آبی به شمار می‌آید. برای دفع قیاق باید سموم نفوذی مثل روغن مصر شود تا ریشه‌های زیر‌زمینی از فعالیت باز بمانند. از سموم پولی بورکلریت، TCA، بروماسیل و DMSA نیز می‌توان استفاده کرد. می‌توان با علف‌کش دالاپون به نسبت ۵ تا ۸ کیلوگرم در هکتار یا رانداپ به نسبت ۱۰ لیتر در هکتار، به هنگام گلدهی در دفعات متوالی با این گیاه مبارزه کرد. قیاق علف‌هرزی است قوی که علاوه بر مزراع در کنار جاده‌ها و آبرو‌ها می‌روید و مورد چرای دام قرار می‌گیرد. این گیاه مانند سایر انواع سورگوم ر بعضی شرایط به علت تراکم هیدروسیانیک اسید در برگ‌هایش سمی است؛ در عین حال به دلیل قدرت تولیدی زیاد، دارا بودن ارزش غذایی مناسب و دوام کافی اهمیت علوفه‌ای خاصی دارد. در آسیا و منطقه مدیترانه، قیاق تنها گونه جنس سورگوم است که به وفور یافت می‌شود.

حلفه
نام انگلیسی :     Cogongrass


نام علمی :  Imperata cylindrica

حلفه یک علف‌هرز چند ساله است به شکلی رویشی و توسط اندام‌های زیر‌زمینی و نیز به شکل زایشی با تولید هزاران بذر جدا تکثیر می‌یابد. این علف‌هرز چنان مهاجم است که باعث شده است کشاورزان، کشاورزی دوره‌ای خود را در مناطقی که این علف‌هرز هجوم آورده است رها کنندو این علف‌هرز در تمام خاک‌های رسی و شنی به خوبی رشد می‌ند. از آنجا که ریزوم‌های این گیاه به عمق خاک نفوذ می‌کند، به خوبی در خاک‌های فقیری که حاصلخیزی و طوبت کمی دارند رشد می‌کند. اکثر اکوتیپ‌های این علف‌هرز به هیچ وجه قادر به تحمل سایه نیستند و به همین دلیل چنانچه گیاه زراعی بتواند قبل از سبز شدن این علف‌هرز به خوبی در مزرعه استقرار یابد قادر است در رقابت با آن موفق باشد.

این علف‌هرز علاوه بر مشکلات رقابتی که ایجاد می‌کند، یک ترکیب شیمیایی دگرآسیب در خاک ترشح می‌کند که از رشد سایر گیاهان جلوگیری می‌کندو ریشه‌کن کردن این علف‌هرز نیازمند تخریب و از بین بردن ریزوم‌هاست که با شخم مکرر این امر محقق می‌شود. سوزاندن اندام‌های هوایی این علف‌هرز در پیشگیری از اثرات دگرآسیبی بالقوه آن موثر است.

خرفه
نام انگلیسی:  Common purslane

نام علمی: Portulaca oleracea

خرفه که یک گیاه علفی یکساله است، علف‌هرزی است گوشتی (Succulent) که در بسیاری از مناطق دنیا به عنوان علوفه خوک مورد استفاده قرار گرفته است. خرفه در شرایط گرم و خشک به خوبی رشد می‌کند و توسط بذر و نیز در صورت مرطوب بودن خاک توسط قطعات ساقه تکثیر می‌یابد. خرفه خاک‌های شل و غنی شنی را ترجیح می‌دهد، اما می‌تواند در دامنه گسترده‌ای از خاک‌ها و شرایط اقلیمی مختلف رشد کند. این گیاه آنقدر گوشتی است که می‌تواند پس از قطع شدن همچنان زنده بماند و حتی بذر تولید کند و به همین دلیل از بین بردن و کنترل آن بسیار دشوار است.

سلمه
نام انگلیسی: Iambsquarter

نام علمی : Chenopodium album

سلمه یا سلمک یک گیاه علفی یکساله تابستانه و از خانواده اسفناجیان (Chenopodiaceac) می‌باشد. یکی از گسترده‌ترین گونه‌های علف‌هرز در دنیا می‌باشد. این گیاه در تمام خاک‌ها به خوبی رشد می‌کند. سلمه یک چرخه جوانه‌زنی وابسته به دما دارد و برای جوانه‌زنی باید دمای خاک ۱۰ تا ۳۰ درجه سانتیگراد باشد.
این گیاه در اکثر مزارع، و به خصوص مزارع صیفی و غلات زیاد دیده می‌شود. برای مبارزه با سلمک می‌توان با استفاده از علف‌کش ترفلان به نسبت ۱/۲ تا ۲/۴ لیتر در هکتار قبل از رویش یا با تو – فور – دی به نسبت ۳ لیتر در هکتار بعد از رویش، اقدام کرد.

علف خرچنگ

نام علمی : Digitaria sanguinalis

علف خرچنگ یک گیاه یکساله تابستانه است و از مشکلات مناطق معتدل و گرمسیری به شمار می‌رود. این علف‌هرز می‌تواند از محل گره‌های خود ریشه تولید کند، در نتیجه رشدی مشابه گونه‌های چند ساله دارد، اما تولید مثل آن عمدتاً از طریق تولید بذر زیاد صورت می‌گیرد. رسیدگی این گیاه طی تابستان است و سپس در اوخر تابستان یا پاییز بذر تولید می‌کند.

پیچک
نام علمی : Convolvulus arvensis

پیچک یک گیاهی دولپه‌ای، علفی و چند ساله خزنده است و ساقه‌های تاک مانندی دارد ه به وی امکان می‌دهند در حالت پهن روی زمین باقی بماند یا به دور ساقه گیاهان دیگر بپیچد. ریشه‌های این گیاه قادرند تا عمق ۵ متری خاک نفوذ کنند و این علف هرز را قادر می‌سازد تا در خاک‌های خشکی که از نظر عناصر غذایی فقیر هستند بقا داشته و رقابت کند. پیچک می‌تواند توسط ریزوم و بذر تولید مثل نماید.

ریشه‌کنی این علف‌هرز بسیار دشوار است، زیرا ریزوم‌های آن بسیار عیق هستند و بذر‌های آن نیز می‌توانند قوه نامیه خود را تا ۵۰ سال حفظ کنند. مبارزه با پیچک به کمک عملیات زراعی مشکل است و باید از سموم نفوذی که ریشه را در عمق زمین نابود سازد استفاده کرد.بهترین سم علف‌کش برای مبارزه با پیچک، مخصوصاً در ان زمان که در منتهای فعالیت است، تو – فور – دی می‌باشد. در مزراعی که به کارگیری ای سم خطرناک باشد می‌توان MCPA را به کار برد.

 


نوشته شده در تاريخ ۱۳٩٠/۳/۱٥ توسط محمدصفر علیزاده (نوری)

 

مقدمه

گندم  به عنوان غله ای سازگار است . گندم از غلاتی است که در نواحی سرد هم کشت می شود. این غله در سراسر جهان در فصول مختلفی کشت می شود، به طوریکه در هر ماه از سال، گندم در یکی از نقاط جهان در حال برداشت می باشد. 
● تاریخچه 

هزاران سال است که گندم ، در تأمین غذای بشر نقش حیاتی ایفا می کنند. باستان شناسان از اهرام مصر نیز گندم کشف کردهاند که در ظروف مخصوص نگهداری میشده است و نیز گندم در سرزمین حاصلخیز بین النهرین به عمل می آمده است. و سابقه ای بیش از ۴۰۰۰هزار سال قبل از میلاد برای آن میتوان تخمین زد. 
گندم به عنوان غله ای سازگار است . گندم از غلاتی است که در نواحی سرد هم کشت می شود. این غله در سراسر جهان در فصول مختلفی کشت می شود، به طوریکه در هر ماه از سال، گندم در یکی از نقاط جهان در حال برداشت می باشد. 
امروزه گندم ۱۵تا ۱۸ درصد مصرف مواد غذایی مردم جهان را تشکیل می‌دهد و منبع غذای اصلی مردم در بیشتر کشورهایی است که از خاک شور رنج می‌برند. 

● مراحل رشد گندم: 

ـ جوانه زنی، 
ـ پنجه زنی، 
ـ تشکیل روزت، 
ـ ساقه رفتن، 
ـ تشکیل گل و تشکیل میوه است 

● گیاه شناسی گندم : 

گندم گیاهی است که از خانواده Poaceae واز جنس Tiriticum . بارزترین خصوصیات گیاه شناسی گندم عبارتند از : 
▪ ریشه : 
که عبارتند از ؛ ریشه های اولیه و ریشه های ثانویه . 
۱) Seminal 
به ریشه اولیه ریشه حقیقی و ریشه بذری نیز می گویند . این ریشه ها از گیاهگ تخم  منشآ می گیرند . ریشه های اولیه پوشیده از کرک های نازک بنام تارهای کشنده می باشد . که وظیفه جذب آب و املاح را دارند. 

ریشه های دومی یا ثانویه:

 نقش اصلی و اساسی ریشه به عهده این نوع ریشه ها می باشد .این ریشه ها از گره انشعاب یا طوقه Crown محلی که اندام های هوایی یا پنجه نیز ایجاد می شود ، منشا ُمی گیرند. 

 ساقه Culm 

تمام گندم ها دارای ساقه استوانه ای ، بند بند ، بدون انشعاب و اغلب تو خالی می باشد که به آن سوفار یا سوفال گفته می شود. هر بند ساقه را یک گره node و فواصل آنها را میانگره Inter node می گویند . 
تعداد گره و فواصل آنها در واریته های مختلف گندم ۵-۸ واغلب ۶ عدد دانست . ساقه در محل گره در تمتم انواع وارقام تو پر بوده وطول میانگره از پایین به طرف بالا بیشتر می باشد . 

▪ برگ Leaf 

گندم دارای برگ های کشیده و باریک به طول متوسط ۱۵- ۲۰ سانتی متر با رگ برگ های موازی می باشد. هر برگ از دو قسمت پهنک وغلاف تشکیل شده است .غلاف هر برگ که در جهت طولی شکاف دارد، تمام یک میان گره را پوشانده و در محل اتصال آن به پهنک یک زائده به نام Ligule و یک جفت زائده به نام Stipule با گوشوارک Auricule دیده می شود. 

▪ گل وگل آذین گندم 

هرگندم شامل یک مادگی یک برچه ای ساده با کلاله دو شاخه ای و ۳ پرچم می باشد . بساک پرچم ها شبیه X می باشد.کاسبرگ وگلبرگ در گندم وجود ندارد. اما برگ های تغییر شکل یافته ای به نام پوشینه glumlle مانند دو قاشقک اندام های زایای برگ را می پوشانند. به پوشینه داخلی پالئا وبه پوشینه خارجی Awn می گویند ولذا پرچم ودانه گروه تولیدی آن راه به بیرون ندارد. در قائده پوشینه در درون دو جسم بالشتک مانند به نام Lodiculess قرار گرفته است. لودیکولها با تورم خود باعث باز شدن لما و پالئا از هم و آذاد شدن اندام های زایا می شوند. 

▪ گرده افشانی و ا لقاح 

گندم گیاهی دو جنسی hermaphrodite و خود لقاح می باشد . درصد دگر لقاهی در این گیاه معمولاً ۱% و حداکثر به ۴% ممکن است برسد. خود گشنی گندم به این دلیل است که رسیدن پرچم ها ،آزاد کردن دانه های گرده و تلقیح حدود ۹۹% گلها قبل از باز شدن پوشینه از یکدیگر می باشد. عمل لقاح از میان طول سنبله شروع شده و به دو طرف ادامه پیدا می کند . 

میوه دانه 

پس از ترکیب سلول زایشی دانه گرده با سلول تخم زای کیسه جنینی واقع در تخمدان مادگی ،سلول تخم حاصل می شود. در اثر تکامل تخم ، گیاه جنین - رویان Germ = embryoدانه به وجود می آید و یا رشد وتکامل فرایند لقاح مظاعف ، اندوخته غذایی دانه یا آندوسپرم حاصل می شود. طول میوه گندم ۳-۱۲ میلیمتر ، قطر آن ۱.۵- ۵ میلیمتر وزن هزار دانه آن ۱۵ - ۵۲ گرم وزن هکتار لیتر آن ۵۲- ۷۹ کیلو گرم است.

برداشت گندم 

باید به موقع صورت گیرد. برداشت زودتر یا دیرتر از موقع محصول، موجب کاسته شدن کیفیت آن می شود. برداشت زود هنگام محصول هم موجب پایین آمدن کیفیت گندم می گردد. وزن دانه ها تا زمان رسیدن دانه افزایش می یابد، ولی پس از آن رو به کاهش می گذارد. همچنین دانه های نارسی که زود هنگام برداشت می شوند، چه در مزرعه و چه در انبار بیشتر در معرض آسیب های ناشی از گرما و آفات از جمله کپک زدگی قرار می گیرند. زمان مناسب برای برداشت دانه، موقعی است که آندوسپرم دانه های گندم سفت شده و میزان رطوبت آن هم به ۱۸ تا ۲۰رسیده باشد. 
 گندم در فصل برداشت به آب و هوای گرم و خشک نیاز دارد. 

مقدار تخمریز

در شرایط معمول کشت گندم از ۶۰ کیلوگرم در زراعت دیم لغایت۲۰۰ کیلوگرم در هکتار در زراعتهای پاییزه آبی متغیر است. در زراعتهای پاییزه گندم آبی نسبت بذر مصرفی به تولید یک به بیست است. میزان بذر کمتر و یا بیشتر از معمول در برخی مواقع و به دلایل متعددی به شرح زیر توسط کشاورزان مورد استفاده قرار می گیرد. از آن جمله: واریته های بذر درشت (اندازه بذر) واریته هائی با پتانسیل (توانائی) پنجه زنی کم، کشت بهاره، کشت دیر (در پائیز یا بهار)، روش دستپاش، اراضی سنگین، درصد جوانه زنی پائین و غیره. خسارت های وارده بر بذر گندم به هنگام داشت، برداشت و پس از برداشت توسط برخی عوامل بیماری زا و آفات (در مزرعه و انبار) باعث افزایش ضایعات بذر گندم می شود. متوسط رطوبت موجود در خاک نیز از عوامل اصلی تعیین کننده میزان بذر مصرفی است. به طوری که در مناطق کم باران میزان متوسط بذر کمتر و در مناطق نیمه مرطوب و مرطوب بذر بیشتری مصرف می شود. 

عملکرد 

گندم به عنوان مهمترین محصول زراعی و ماده غذایی کشور بطور متوسط ۵/۶ میلیون هکتار از اراضی کشور را بخود اختصاص داده و بالغ بر ۵/۱۰ میلیون تن تولید دارد. عملکرد پائین گندم در ایران در مقایسه با جهان عمدتاً بواسطه سطوح پائین نهاده (بویژه آب) و ضعف مدیریت زراعی است. تکیه بر افزایش عملکرد بعنوان کلیدی ترین راه حل افزایش تولید گندم، توسعه تحقیقات در زمینه های کاهش ضایعات و ساماندهی بذر را بعنوان راهکاری مناسب طلب می نماید. 
عمده ترین بخش مصرف گندم  مربوط به تولید نان است (۹۰% عرضه گندم را شامل می شود)، و بخشی نیز به مصرف بذری و مصرف دامی می رسد. مصرف بذر مورد نیاز کشت سالانه در کشور بالغ بر۰۰۰/۰۰۰/۱ تن برآورد گردیده است . 

اثرات تنش شوری در گندم 

حجم زیادی از تحقیقات شوری مربوط به گندم می باشد دانشمندان امید وارند که بتوانند ارقام گندم برتری برای کشت و کار در اراضی شور معرفی نمایند. پیشرفت در اجرای تحقیقات گندم موید این نظریه است. 
(triticum aestivum ۱)به عنوان یک گیاه نیمه متحمل به شوری شناخته شده است .کاهش رشد گندم یکی از واکنشهای گیاه در تنش شوری است . که ناشی از کاهش فعالیتهای سنتزی مسیرهای متابولیکی سلولها است که ناشی از کاهش فعالیتهای سنتزی مسیرهای متابولیکی سلولها است که تولید ماده خشک را تحت تاثیر قرار میدهد و بصورت کاهش سطح برگ گیاه تظاهر نموده و در نهایت رشد کلیه اندامهای گیاهی و عملکرد راتحت تاثیر قرار می دهد 
کافی استوارت(۱۳۷۶)در بررسی اثر شوری بر رشد و عملکرد ۹ رقم گندم گزارش نمودند که شوری باعث کاهش سطوح فتوسنتز کننده در گیاه شد - ولی بعضی از ارقام سطح برگ مناسب داشتند . در مقایسه عملکرد آنان نشان دادند که رقم قدس و فلات حساس به شوری هستند . و ارقام بزوستایا - کراس روشن و الوند و موراکو تحمل به شوری داشته اند . برسی نتایج عمده تحقیقات مربوط به شوری نشان می دهد که گروه بندی والدین بر اساس تحمل به شوری برای رسیدن به ارقام برتر در برنامه های به نژادی مفید واقع شده است . لذا می توان نتیجه گرفت که بخشی از مکانیزمهای تحمل به شوری ژنتیکی بوده و قابل انتقال به نتاج است. 

▪ تنشهای محیطی مانند : 

خشکی - شوری و سرما در گیاه موجب بروز یک سری تغییرات مورفولوژیکی و فیزیو لوژیکی می گردند . تعدادی از واکنشهای فیزیولوژیکی القاء شده تحت تنشهای محیطی متفاوت در گیاهان همانند می باشند که حاصل آن بروز روند پیچیده خود تنظیمی در گیاه است . فرایند تغییرات حاصله نهایتا باعث تغییر تعادل ابی می گردد که بصورت کاهش پتا نسیل آبی بافتها بروز می نماید . لذا بدلیل کاهش شدید پتانسیل آبی محلول خاک سلولهای ریشه گیاه نیز بایستی پتانسیل آبی خود را به حدی کاهش دهند که اختلاف پتانسیل منفی تری بین دوسیستم هم جوار ایجاد شود تا جذب آب از محلول خاک برای گیاه امکان پذیر گردد . گزارشاتی وجود دارد که برخی از ارقام متحمل گندم در مراحل رشد رویشی و زایشی حساسیت یا تحمل متفاوتی نشان داده اند لذا به نظر می رسد که به گزینی به خصوص برای عملکرد دانه نیازمند گزینش در طی چند مرحله است . 

مرحله رشد نهال بذری حساسترین مرحله رشدی بیشتر گیاهان به غلظت با لای نمک است در این مرحله از رشد گیاهان غلات جوانه های پنجه تشکیل شده و بعد ار آن رشد و تشکیل آغازه های برگ و سنبلچه شروع می شود .در نتیجه شوری با لای خاک طی مراحل اولیه رشد می تواند به شدت بر عملکرد نهایی بذر تا ثیر بگذارد .اگر چه تنش شوری جوانه زنی و سبز شدن را به تاخیر می اندازد . ولی بعصی گیا هان زراعی قادر به جوانه زنی در سطوح بالاتری از نمک که گیاهان بطور معمول می توانند آن را در مراحل رشد رویشی یا زایشی تحمل کنند هستند .به هر حال این تحمل بالای گیاهان در مراحل نهال بذری و حسا سیت آنها در مراحل رشد بعدی مزیت اندکی است .در گندم دوروم و گندم نان حساسیت به شوری با افزایش سن گیاه کا هش می یابد لذا پائین نگهداشتن شوری خاک در طی مرحله جوانه زنی و سبز شدن گیاهچه ای دارای اهمیت می با شد و به همین منظور کشت هیرم کاری در مناطق خشک و نیمه خشک در مورد غلات مرسوم است. در جو تفاوتهای ارقام در مرحله رشد گیاه افزایش یا فت . همچنین درجه تحمل نسبی در طی زمان رشد برای نیشکر نیز گزارش شده است این گزارشات فرایند غربال و انتخاب را در صورتیکه بر مبنای یک مرحله از رشد گیاه پایه گذاری شده باشد پیچیده می سازد . 

طبقه بندی گندم 

۱) انواع هگزا پلوئیدی ۲n=۶x=۴۲کروموزوم 

به گندمهای معمولی  Dinkel معروف بوده وعموماُ زراعی ولی دارای انواع لخت وبا پوشش می باشد . گونه T.aestivum گونه های وحشی واهلی گندم را برحسب نظرات اویلوف" و اصلاحات مکی" از کرومزومی (ژنتیکی) و به طور کلی به سه گروه به شرح زیر تقسیم میشوند : 

۲) انواع دیپلوئیدی ۲n=۲x=۱۴ کرومزوم 

به این گندمها ، گندمهای تکدانه یا Einkorn نیزمی گویند به لحاظ اینکه در هر سنبلچه واقع در محور سنبله همانند جو دو ردیفه فقط یک دانه تشکیل میشود . دانه ها نیز همانند جو پوشش دار هستند . انواع زراعی در این گروه بسیار نادر می باشد .

 ۳) انواع تترا پلوئیدی ۲n=۴x=۲۸ کرومزوم 

گندمهای جفت دانهای یا Emmre نامیده می شوند دارای انواع وحشی وزراعی ، لخت وپوشش دار بود ، ودو گونه T.DicoccumوT.Durum (گندم ماکارونی ) در سطوح وسیع کشت میشوند .یکی از گونه های این گروه می باشد که با داشتن ارقام وانواع مختلف وتیپهای متعدد کاشت غالب جهانی رادارد . 

●تیپهای گندم : 

گندم معمولی دارای انواع بهاره ، پاییزه ،دو فصله می باشد . 

گندمهای پاییزه ریشه عمیق تر ، رشد بطئی تر ، رنگ دانه اغلب تیره تر ، درصد پروتئین بیشتر از انواع بهاره رفتن نیاز به دورهای سرما دارند و خفتگی بذر نیز در این تیپ مطرح می باشد.گندم های معمولی نیز دارای انواع سخت ونرم می باشند . در این سختی ونرمی علاوه بر خصوصیات ژنتیکی عوامل محیطی نیز موُثر هستند .گندم های معمولی از نظر برخی خصوصیات گیاه شناسی مثل داشتن یا نداشتن ریشک ، تراکم یا نیمه تراکم یا باز بودن محور سنبله، ارتفاع و ... دارای فرم های مختلفی هستند. 

اصلاح و معرفی یک رقم شیوه های مختلفی دارد که عبارتند از : 

۱) Selection 

گندم های بومی هر کشوری ، مجموعه ای از انواع گندم های مختلف با ویژگی های مختلف می باشد که یک اصلاح گر از بین این انواع با توجه به هدف خود و نیز خصوصیات گیاهی ، مقاومت ها ، حساسیت ها ،عملکرد و غیره بوته های خاصی را انتخاب کرده وبا آزمایشات مختلفی که روی آنها انجام می دهد. در نهایت به یک توده بذر خالص با ویژگی های مورد نظر اصلاح گر می رسد . که با طی تشریفات قانونی آنرا به عنوان یک رقم معرفی می کنند . ارقام آذر ، امید ، روشن ، طبسی از جمله ارقامی هستند که به این ترتیب حاصل شده اند . 

۲) Plant Introduction 

در جهان مناطق متعددی هستند که شرایط اقلیمی آنها با شرایط اقلیمی مناطقی از کشور ما مطابقت می کند . 
ارقامی که در این مناطق کشت موفقی داشته باشند ممکن است در مناطق مشابه در کشور ما نیز موفقیت آمیز باشد. لذا مراکز تحقیقات با وارد کردن نمونه ای از آنها به کشور وانجام آزمایشات مختلف برای مناطق خاصی معرفی کرده یا برا انجام تلاقی ها از آنها استفاده کند . البرز ، بزوستایا ، پنجامو ، چناب ، خزر ، مغان ۱و۲ و کاوه این گونه اند . 

۱) Hybridization 

ممکن است یک رقم انتخابی از توده های بومی یا یک رقم وارداتی با داشتن صفات مطلوب یک چند ویژگی نا مناسبی هم داشته باشند. مثلآ عملکرد خوب ولی حساس به ریزش. 

۲) Mutation 

ممکن است به صورت طبیعی یا با اقداماتی چون پرتو نگاری با قرار دادن بذور یا گیاهان تحت شرایط با مواد خاص تغییراتی در ترکیبات ژنتیکی ودر نتیجه ویژگی های آنها ایجاد شود . اگر این تغییرات مطلوب باشد که احتمال آن بسیار کم است- میتوان آنرا به عنوان یک موتانت معرفی کرد .مثل موتانت اروند . 

● طبقه بندی گندم بر اساس خصوصیات ژنتیکی

۱) گروه دیپلوئید (کروموزوم ۲n=۲۸(

▪ پوشیده - زراعی / Ein korn / T. aegilopoidesBa 

▪ پوشیده - وحشی / Wild einkorn / T.boeoticum Boisscl 

۲) گروه تتراپلوئید ( کروموزوم۲n=۲۸) 

▪ پوشیده - وحشی / Wild Emmer / T. dicoccoides Korn 

▪ پوشیده -زراعی / Timolcevi / T. dimophecvii Zhukow 

▪ پوشیده -زراعی / Emmer / T. dicoccum schubi 

▪ لخت - زراعی / Makaroni Wheat / T. durum Docf 

▪ لخت - زراعی / Rivci Wheat /T. mrgidiom L . 

▪ لخت - زراعی/ Khorasan Wheat / T. wranicum jakubz .

▪ لخت - زراعی / Polish Wheat =(T. oricniai pere )

▪ لخت - زراعی/ Persian Wheat / T. polonicum vav 

۳) گروه هگزاپلوئیدی ( ( ۲n = ۴۲ 

▪ لخت - زراعی / Commun wheat / T. vulgare 

▪ لخت - زراعی / Club wheat 

▪ لخت - زراعی / Shot wheat 

▪ پوشیده - زراعی/ Spelt

▪ پوشیده - زراعی / Rivet wheat

▪ پوشیده - زراعی / Khorasan wheat

 

کشت گندم

در ابتدای هر کشتی باید زمین را آماده نماییم . نکته مهم در آماده سازی بستر بذر با توجه به اینکه گندم به نشست خاک در بعد از رویش فوق العاده حساس است شخم را بایستی حدود یکماه قبل از کاشت انجاه دهیم . در مورد کاشت گندم بلافاصله بعد از انجام شخم های عمیق خودداری کنیم گندم به نوع شخم حساسیت ندارد و بیشتر شخم سطحی را انجام می دهند . تسطیح خاک نیز یکی از مواردی است که باید مورد توجه قرار گیرد زدن لولر بایستی همزمان باشد با عملیات تهیه زمین و بستربذر زدن لولر باعث می شود که عمق بذر تنظیم شده باقی بماند و آبیاری نیز تسهیل می گردد .تاریخ کاشت در مناطق سردسیر باید دو ماه قبل از یخبندان ممتد باشد که در مهرماه می باشد . 
برای هر روز تاخیر در کاشت ۱٪ به میزان بذر اضافه می کنیم . زمانی باید کشت شود که در زمان سرما به ۴ برگی رسیده باشد .در مورد نیاز کودی گندم باید بگویم که برای تعیین دقیق آن نیاز به آزمایش خاک می باشد . 

نایتروجن: 

بصورت نیترات جذب می شود و آمونیم و اوره فرمهای قابل جذب بعدی می باشد و اهمیت کمتری دارد .تلفات گازی ازت بدلیل نیترات زدایی و غرقاب بودن زمین می باشد و تلفات گازی آونیاک بر اثر پخش در سطح خاک می باشد . برای کاهش تلفات بهتر است کود سرک را با آب حل کنیم و زمانی ک.د را در مسیر آب قرار دهیم که نصف کرت یا فارو را آب رفته باشد . ۲۵۰ تا ۳۰۰ کیلو اوره در هنگام کاشت - پنجه زنی - ساقه رفتن و تشکیل سنبله مصرف می شود . بهتر در هنگام کاشت ۵۰ کیلو و در هنگام پنجه زنی و ساقه رفتن ۱۰۰ کیلو و در مرحله تشکیل سنبله ۵۰ کیلو در هکتار مصرف کنیم . 

فاسفورس:

فسفورس  تمایل به جمع شدن در سطح خاک دارد . فرم محلول فسفر بیشتر قابل جذب می باشد . ازت و فسفر در تعامل با هم می باشند . فسفر توسط نوک ریشه جذب می شود . فسفر را بهتر است با شخم به عمق خاک بفرستیم . ۱۵۰ - ۱۰۰ کیلو سوپر فسفات تریپل در هکتار نیاز می باشد .

 پتاسیم : 

کند جذب است . باعث بزرگ شدن دانه و افزایش کیفیت گندم و افزایش مقاومت به تنش خشکی و مقاومت به آفات و امراض می باشد . ۱۵۰ -۱۰۰ کیلو فسفات پتاسیم در هکتار نیاز است .علاوه بر عناصر پر مصرف گندم به عناصر کم مصرفی نیز احتیاج دارد . سولفات روی ۴۰ کیلو و سولفات آهن ۴۰ کیلو در هکتار نیاز می باشد .ارقام الموت٬ بزوستایا ٬ زرین و شهریار ارقام زمستانه می باشند که باید از ۲۰ - ۱ مهر کاشته شوند . ارقام بک کراس روشن و الوند نیمه زمستانه هستند که باید از ۲۰ مهر تا ۲۰ آبان کاشته شوند .۱۸۰ تا ۲۲۰ کیلو بذر در هکتار نیاز می باشد . نکته مهم در آبیاری این است که باید در پاییز ۲ آب به گندم بدهیم .

داشت:

در مرحله داشت گندم یکی از مواردی که اهمیت زیادی دارد مبارزه با علفهای هرز می باشد . چون گندم یک گیاه باریک برگ می باشد علفهای هرز پهن برگ را به راحتی می توان کنترل نمود . برای کنترل آنها از سموم تو فور دی و گرانستار استفاده می شود . در مصرف تو فور دی باید دقت کنیم که زمان مصرف آنرا رعایت کنیم زیرا ممکن است که محصول خودمان نیز از بین برود . تو فور دی را باید بعد از ۴ -۲ برگی گندم تا زمانی که بند دوم ساقه گندم تشکیل شده مصرف کنیم . و به میزان ۲ - ۱.۵ لیتر در هکتار باید مصرف کنیم .

 گرانستار : 

میزان مصرف ۲۰ - ۱۰ گرم در هکتار است . از مرحله ۲ برگی گندم تا تشکیل بند دوم ساقه باید مصرف شود . آزمایشات نشان می دهد که اختلاط این دو سم با هم نتیجه بهتری می دهد به این صورت که ۱۳- ۱۰ گرم گرانستار + ۱- ۷. لیتر تو فور دی به هم مخلوط شود و مصرف گردد . برای از بین بردن علفهای باریک برگ مثل یولاف از سمومی مانند آونج به میزان ۴ لیتر در هکتار در مرحله پنجه زنی گندم استفاده می شود و قابل اختلاط با تو فور دی می باشد . 
تاپیک علفهای یولاف و لولیم را کنترل می کند . رای گندم مصرف می شود و با گرانستار قابل اختلاط است و به میزان ۱ لیتر در هکتار مصرف می شود.ایلوکسان : بهترین لولیم کش است و چچم را کنترل می کند . به میزان ۲.۵ لیتر در هکتار استفاده می شود .پوماسوپر : یولاف را کنترل می کند و در گندم و جو استفاده می شود به میزان ۱- ۶. لیتر در هکتار و با گرانستار قابل اختلاط است .نکته : علف کشهای باریک برگ را باید قبل از پنجه زنی علف هرز مصرف کنیم . 


 آفات و بیاریها



▪ سن گندم : 

سن کندم در دو مرحله خسارت می زند . اولین مرحله سن مادر است که در بهار هنگامی که دما به حدود ۱۰ درجه می رسد از مخفی گاه زمستانه خود بیرون می آید و به مزارع حمله می کند. سن مادر از برگها و جوانه انتهایی تغذیه می کند و باعث از بین رفتن گندم می شود . برای مبارزه باید به جمعیت آن در مزرعه دقت کرد در مزارعی که بیشتر از ۳ تن عملکرد دارند تعداد ۵- ۴ سن مادر در متر مربع را باید مبارزه نمود . بعد از تغذیه سن مادر در پشت برگها تخم گذاری می کند که سن پوره خارج شده از تخمها با مکیدن شیره دانه ها باعث خسارت می شوند . که در مزارع بابیش از ۳ تن عملکرد تعداد ۷ - ۶ پوره در متر مربع را باید مبارزه نمود . برای مبارزه از سم فنیتریتیون و فنتیون به میزان ۱.۲ لیتر در هکتار مصرف می شود . 

▪ شته روسی ( شپشک) : 

علایم حمله آن به گندم به این صورت است که کندم بنفش می شود و کوتوله باقی می ماند و به خوشه نمی رود . برگ در امتداد رگبرگها بنفش می شود .برای مبارزه با آن در زمان مبارزه با سن گندم آن نیز کنترل می شود .دیگر آفات گندم خسارت چندانی نمی زنند و در هنگام مبارزه با سن گندم کنترل می شوند.از بیماریهای گندم می توان به سیاهک آشکار اشاره نمود : بوته های بیمار قوی تر و رشد سریعی دارند . عامل بیماریزا روی گل فعالیت دارد و سنبله را به یک توده سیاه تبدیل می کند . توسط باد پراکنده می شود برای مبارزه با آن از سموم ویتاواکس و کاربندازیم بصورت پودر وتابل قابل حل در آب و به میزان ۲۰۰ گرم برای ۱۰۰ کیلو بذر استفاده می شود . 

▪ سیاهک پنهان : 

علایم آن شامل کوتاه ماندن ساقه و کاهش برگها و کوچک ماندن برگها است و رنگ برگها در سطح گره فوقانی به آبی مایل به سبز تبدیل می شوند .سنبله ها کوتاهتر یا دراز تر هستند در هنگام رمنکوبی دانه های آلوده شکسته و قارچ روی دانه های سالم میریزد و آنها را آلوده می کند و یا در خاک میریزد که تا ۱ سال قوه نامیه خود را حفظ می کند .که از زمان جوانه زنی فعالیت آن شروع می شود . برای مبارزه با آن باید بذور را با سموم ویتاواکس و کاربندازیم به میزان ۲۰۰ گرم در ۱۰۰ کیلو بذر صدعفونی نمود . 

▪ سفیدک سطحی : 

اگر در اواخر فروردینتا اوایل خرداد بارندگی زیاد باشد بروز می کند . ابتدا در قسمتهای پایینی در سطح پهنک و نزدیک رگبرگها لکه های پراکنده٬ کوچک و کشیده با پوشش تار عنکبوتی سفید ظاهر می شود که با افزایش ضخامت خاکستری و قهوه ای روشن می شود . برای مبارزه باید از ارقام مقاوم استفاده نمود و از ارکیبات گوگردی یا کاراتان ستفاده نمود .گندم معمولا هر ۱۵ -۱۰ روز یکبار باید آبیاری شود . که معمولا گندم به ۵ آب نیاز دارد که شامل خاک آب که اولین آبیاری را می گویند و دوم در هنگام پنجه زنی و سوم در هنگام ساقه رفتن و چهارم هنگام گلدهی و آخر در هنگام دانه بستن می باشد . 

● برداشت : 

هنگامی که دانه ها سخت شدند که دیگر با ناخن تقسیم نمی شدند و رطوبت دانه۱۴٪ می باشد هنگام درو می باشد . برای برداشت باید از کمباین های که معاینه فنی شده اند استفاده شود که بهتر است نو باشند و ریزش بیشتر از ۵٪ نداشته باشند . 

روش های کشت گندم

روش های کشت گندم به وسعت و شیب زمین، مقدار آب موجود و مدیریت زارعی بستگی دارد. 
به طور کلی روش های کشت عبارتست از: 

۱) روش کرتی: 

روشی است سنتی و در زمین هایی اعمال می شود که دارای سطح کم، شیب نامناسب و یا آب کم برای آبیاری هستند. در این روش معمولاً پس از انجام گاوآهن و دیسک،‌ بذر را پاشیده و با دیسک زیر خاک برده و مرزهایی با مرزبند ایجاد می کنند. در این روش استفاده از ماشین آلات برای انجام امور داشت مانند سمپاشی علیه علف های هرز غیرممکن و برداشت با کمباین به دلیل مرزهای زیاد مشکل است. همچنین از سطح مفید مزرعه به خوبی استفاده نشده و ضایعات زمین زیاد است. 

۲) روش خطی یا فارویی:

 این روش برای زراعت گندم آبی انجام می شود و به این ترتیب است که پس از انجام گاوآهن، دیسک و تسطیح، با استفاده از دستگاه کودپاش (سانتریفوژ) بذر را در سطح مزرعه پاشیده و سپس با دستگاه فاروئر جوی و پشته ایجاد می شود. در مواردی پیش از انجام جوی و پشته به وسیله دیسک بذر را زیر خاک می کنند که آزمایش ها نشان داده، این عمل چندان موثر و مورد نیاز نیست.  در این روش پشته ها،‌ کم عرض (۲۵ - ۱۰ سانتیمتر) و کم عمق (۱۵ - ۱۰ سانتیمتر) هستند و در مواردی هنگام آبیاری، حالت غرقابی ایجاد می شود. بذرپاشی به روش سانتریفوژ باعث می شود بذرها به طور تصادفی و کنترل نشده پخش و در خاک مستقر شوند، بنا بر این تعدادی بوته نیز در کف جویچه ها سبز می شوند که جایگاه مناسبی برای استقرار گیاه نبوده و ممکن است بوته های این ناحیه مقداری از مواد غذایی و رطوبت موجود را مصرف کنند. ولی قدرت رقابت با بوته های روی پشته را ندارند و محصولی نیز تولید نمی کنند و در صورت تولید از کیفیت کمی برخوردارند.

نوع دیگری از کشت ردیفی گندم وجود دارد که در آن از ماشین های بذرکار استفاده می شود. عرض پشته ها در این نوع بذرکارها تقریباً ثابت (حدود ۳۰ سانتیمتر) بوده و دستگاه قادر است سه ردیف بذر بر روی هر پشته بکارد. فاصله بین ردیف کاشت (فاصله وسط یک جویچه تا وسط جویچه مجاور) حدود ۵۵ سانتیمتر است. برخی بذرکارها همزمان دو عمل احداث پشته و کاشت بذر بر روی پشته را انجام می دهند که نوعی مزیت برای این دستگاه ها محسوب می شود. 

۳) روش نواری: 

این روش در زمین هایی که شیب مناسب داشته و انجام عمل تسطیح در آن ها میسر باشد قابل اجراست. در این روش با توجه به شیب مناسب نیازی به ایجاد جویچه نیست. کاشت با ماشین های بذرکار صورت گرفته زمین در قطعات بزرگ قابل آبیاری است. از دستگاه کمباینت می توان در این روش کشت استفاده کرد. این دستگاه همزمان در اراضی شخم خورده عملیات دیسک، تسطیح و کشت را انجام می دهد. اگر در اراضی با شیب نامناسب روش نواری اجرا شودف ناچار مرزهای متعددی باید ایجاد کرد که در نهایت همان روش کرتی خواهد بود.

۴) روش کشت تخم بر روی پشته های بلند: 

مدرن ترین روشی است که در کشورهای پیشرفته اجرا می شود. به طور خلاصه، در این روش دو الی سه ردیف بذر بر روی پشته های بلند و عریض کاشته می شود. در این سیستم عرض پشته ۷۰ - ۴۵ سانتیمتر، فاصله ردیف کاشت بر روی پشته ۲۰ - ۱۵ سانتیمتر، عرض جویچه ها (فارو) ۳۰ - ۲۵ سانتیمتر و ارتفاع پشته (عمق فارو) ۲۰ - ۱۲ سانتیمتر است. هدایت آب در زمین از طریق جویچه ها انجام می شود، به طوری که رطوبت ه صورت نشتی به محل استقرار بذرها نفوذ می کند و حالت غرقابی ایجاد نمی شود. روش کاشت گندم با این روش به شرح زیر است: 
پس از عملیات شخم عمیق، دیسک، تسطیح و قبل از بذرکاری جوی و پشته ها را متناسب با این روش با یک دستگاه خطزن احداث و زمین را آبیاری بسیار سنگین می کنند. پس از سبز شدن نسل ااول علف های هرز (که حدود ۸۰ درصد کل علف های هرز است) و در رطوبت کمی بیشتر از گاورو شدن، دستگاه را وارد زمین می کنند. 

این دستگاه به گوته ای طراحی شده است که بیلچه های کولیتواتور که قبل از لوله های سقوط بذر قرار دارند روی پشته ها قرار گرفته، با تخریب پشته ها علف های هرز را از بین می برند، سپس بذرها به صورت ردیفی (معمولاً سه ردیف روی پشته) در عمق ۱۲ - ۸ سانتیمتر کاشته می شوند و بیلچه های احداث فارو که در پشت لوله های سقوط بذر قرار دارند، دوباره فاروها و پشته ها را در جای قبلی بازسازی می کنند. بنابراین با عبور بذرکار همزمان، پشته ها تخریب می شوند، علف های هرز از بین می روند، بذرها به صورت ردیفی کاشته شده و دوباره پشته ها و جویچه ها احداث می شوند. پس از کاشت بذر، زمین به صورت ردیفی کاشته شده و دوباره پشته ها و جویچه ها احداث 
می شوند. پس از کاشت بذر، زمین به مدت حدود ۴۰ روز آبیاری نمی شود (به دلیل این که بذر گیاه زراعی عمق کاشته شده است و رطوبت کافی برای جوانه زدن آن وجود دارد) در این مدت گیاهچه ها رشد کرده و در حالی که قسمت اعظم بذرهای علف های هرز قبل از کشات بذر جوانه می زنند و با بیلچه های کولیتواتور بذرکار از بین می روند، باقیمانده بذر علف های هرز در عمق کم قرار گرفته و رطوبت کافی برای سبز شدن آن ها وجود ندارد. 

از مزایای روش کشت بذر بر روی پشته های بلند می توان به موارد زیر اشاره کرد: 

- سهولت آبیاری قبل از کاشت که کنترل مکانیکی علف های هرز را فراهم می کند. 
- افزایش میزان سبز شدن بذر و یکنواختی مزرعه 
- امکان استفاده از همان پشته ها در کشت های بعدی 
- استفاده کمتر از بذر (بعضی از کشاورزان با مصرف فقط ۷۵ - ۵۰ کیلوگرم بذر در هکتار به تراکم مورد نظر می رسند) 
- کاهش میزان مصرف علف کش ها 
- کاهش سله بندی و خفگی بذر 
- کاهش ورس (خوابیدگی) به دلیل عدم شرایط غرقابی 
- امکان مصرف کود به صورت نواری و افزایش بازدهی مصرف کود 
- کاهش فرسایش در مناطق پرباران به دلیل هدایت آب توسط فاروها 
- افزایش تولید

 

 


نوشته شده در تاريخ ۱۳٩٠/٢/٢٤ توسط محمدصفر علیزاده (نوری)

 

مقدمه

                تو لید تخم ، بنیاد زراعت  اولیه و تمدنهای بعدی را تشکیل داد. زمانی که بشر کشت ، برداشت و نگهداری بعضی از گیاهان علوفه ای را برای تأمین نیاز زمستانی آموخت،کوچ نشینی را رها کرده و اقامتگاههای دائمی را برای خود برگزید.کلیه تمدنهای مهم تاریخی بر اساس کشت غلات بوجود آمده اند. چون غلات غذای مردم را تشکیل می دادند و به راحتی قابل ذخیره کردن بودند. هرگاه روز یا روزهائی ناگهان غلات از زندگی روزانه ابنای بشر و تغذیه حیوانات و پرندگان حذف شود چه وضع و ماجرایی پیش می آید؟ اینکه اولین دانه گندم ،جو و....بطور دقیق در چه سرزمینی روئیده ،معلوم نیست و پاسخ به آن اگر غیر ممکن نباشد چندان آسان هم به نظر نمی رسد.
                همانطوریکه می دانیم تخم  ها قسمت عمدة رژیم غذایی بشر را تشکیل داده و هنوز هم این نقش خود را حفظ کرده اند. غلات منبع عمدة کاربوهایدرتها و حاوی مقداری پروتئین و سایر عناصر حیاتی می باشند.
لیگیوم  ها دومین خانوادة مهم گیاهی می باشند که از این خانواده حبوبات معمولاّ دارای پروتئین بیشتری نسبت به غلات می باشند و پروتئین آنها از نظر وجود امینو اسید های ضروری ، متعادلتر است.علاوه بر مصارف غذائی،تخم ها نقشهای دیگری را در رژیم غذایی انسانی ایفا می کنند.بسیاری از دانه ها بطور کامل یا به شکل آسیاب شده جهت ادویه استفاده می شوند. تهیه نوشابه هایی چون قهوه،کوکا وکاکائو نیز از دانه ها استفاده می شود.ماءالشعیر و نوشابه های دیگر از دانه های غلات بدست می آیند.روغنهای خوراکی نیز از دانة جواری سایبین ، پنبه ، کلزا ، بادام زمینی ، آفتاب پرست ،گلرنگ  و نخل بدست می آیند. همچنین از دانه به عنوان تخم بذری در تکثیر جنسی نباتات استفاده می شود.

                اصطلاح تخم بذری در بوتانی و زراعت فرق می کند در بوتانی تخم و یا Seed عبارت از تخم چه ویا Ovule پخته شده القاح شده و انکشاف یافته می باشد . تخم به مفهوم بوتانیکی انها متشکل از جنین ، اندوسپرم و  پوش تخم می باشد که از حجرات اپیدرمیس ساخته شده است اما درزراعت تخم عبارت از مواد مختلف بذری است که برای بدست آوردن حاصل زرع میگردد تخم مواد بذری Seed planting material برای بذر نمودن نباتات زراعتی از خود تخم ها مانند لوبیا ،نخود ، پنبه ، زغر ، کنجد ، شرشم و غیره واز میوه های برهنه یا تخم های برهنه مانند غله جات ( Caryopsis ) و گراسهای علوفه ائی و همچنان از میوه های (Achense ) مانند دانه آفتاب پرست ،مصور و غیره ..... میوه های مرکب و تیوبرهای کچالو وغیره استفاده نمود.
تخمها خواص بیولوجیکی واقتصادی نباتات را دارا میباشد بنابر آن کمیت و کیفیت حاصل بدست امده تا حد زیاد به تخم های بذری تعلق دارد. نقش کیفیت تخم های بذری از زمان های قدیم معلوم بوده است اما علمای زراعت اندکی بشتر از صد سال قبل زمانی که تجارت تخم های بذری انکشاف یافت به موضوع متذکره توجه زیاد مبذول داشته علمی که در مورد تخم بحث میکند بنام Seed science یاد میشود که  از حیات و انکشاف تخم ها ، ضرورت انها به عوامل محیطی و از روش های پرورش  تخمهای با کیفیت طرق آماده کردن تخمهای بذری برای کشت بحث نموده و همچنان روش های تعین کیفیت تخم های بذری را مورد مطالعه قرار میدهد.   هدف ازبحث بالای تولید تخم، بدست آوردن تخم مطلوب برای بذر ( زراعت ) و تولید مواد غذائی برای جامعه بشری است. دهاقین بصورت عنعنوی تخم های انواع دست داشته خود را از یک سال به سال دیگر انتخاب و حفظ نموده زرع می کند و این پروسه انتخاب منتج به تهیه ورایتی های مقاوم محلی که نمونه های برجسته و قابل اعتماد می باشد. برجستگی ها و مفیدیت های این تخم ها معمولآ در بین اجتماع ازیک دهقان بدهقان دیگر پخش شده در وقت ضرورت تخمهای زراعتی شان را بین خود معاوضه و زرع میکند طرق دیگر بدست آوردن تخمهای بذری مطلوب تحقیقات  نسلگیری نباتات است. اصلاح و انکشاف ورایتی های که ظرفیت حاصلدهی و کیفیت محصول را بلند می برد و در ترقی و پیشرفت صنعت تخم ( تولید، پروسس ،ذخیره ، و مارکتینگ ) نیز شامل است . برای تولید و تهیه تخم ها دو راه وجود دارد نخست داشتن معلومات کافی در مورد تخمهای که نسلگیری می گردد ورایتی های اصلاح شده باشد. این تخمهای اصلاح شده از نگاه ارثی ظرفیت حاصلدهی بلند و مقاوم به امراض و آفات بوده از کیفیت عالی نیز برخوردارباشد. ثانیآ خواص فزیکی یا ظاهری آ ن همشکل یا Uniform) ) باشد مثلآ از نگاه سایز یا جسامت ، خالص بودن و قدرت جوانه زدن مطلوب باشد در نتیجه بدست آمدن حاصل بشتر با کیفیت عالی، ارزش کار انجام شده را بالا برده ومی توان با عاید دیگرمحصولات رقابت کند .

کیفیت تخمهای بذری ( Seed quality ) :

کیفیت تخمهای بذری را ازسه جهت مورد مطالعه قرارمیدهند :

1 - کیفیت بذری تخمها .
2 - کیفیت ورایتی تخمها.
3 - کیفیت حاصلدهی تخمها .

1 - کیفیت بذری تخمها یا ( Sowing quality ) :

                عبارت از مجموعه خواص تخم بذری است که عبارت اند از خالص بودن تخم بذری ، قابلیت جوانه زدن ، انرجی جوانه زدن یا قوه نمو و قابلیت زیست تخمها ، وزن هزار دانه تخم ، رطوبت دانه ها و تساوی سائزو جسامت دانه ها است از جمله خواص متذکره عمدترین انها خالص بودن تخم بذری (Seed purity ) و قابلیت جوانه زدن تخمها. 
Seed purity  : منظوراز خالص بودن اینست که تخمهای بذری عاری ازهرگونه ناپاکی و همچنان عاری از دانه های شکسته ، چملک و جوانه زده باشد . تخم بذری نباتات ازنگاه خالص بودن و قدرت خوانه زدن بچند کلاس یا کتگوری تقسیم می شود حد اعظمی مواد اضافی ، ناپاکی تخمهای بذری درجه اول 1% و درجه دوم 1.5-3% مجاز شمرده میشود تخم گیاهان هرزه وسائرنباتات زراعتی بچند عدد محدود ساخته میشود بطورمثال در یک کیلوگرام تخم درجه اول حد اعظمی 5 عدد تخم گیاه هرزه موجود باشد موجودیت تخم گیاهان هرزه زهری در تخم بذری بکلی ممنوع است و تخمهای بذری باید عاری از هرگونه امراض ، حشرات ، کنه ها و کپسولهای نیماتودی باشد.
 Germination capacity  : یا ظرفیت جوانه زدن تخمها : این شاخص قدرت جوانه زدن و تشکیل جوانه های سالم را نشان می دهد باعث بمیان امدن جوانه های نباتات رسیده در مزرعه میگردد قابلیت جوانه زدن تخم کتگوری اول غله جات 98% و کتگوری دوم 95ِ% و کتگوری سوم از 90% کمتر نباشد .

2 ـــ  کیفیت ورایتی ها ( Varietal quality ) :

                هدف ازکیفیت ورایتی خالص بودن ورایتی میباشد طبق نورم وستندرد بین الملی خالص بودن ورایتی های تخم گندم کمتر از 95% نباشد.به هراندازه که کیفیت خالص بودن ورایتی ها بلند باشد به همان اندازه قدرت یا حاصلدهی آن بلند میرود.

 3ـــ کیفیت حاصل دهی تخم (Fertile quality) :

                عبارت از خواص تخم است که در شرایط مشخص و معین تولید به اندازه معین حاصل میدهداین خواص تابع خواص ارثی وشرایط پرورش نباتات می باشد برای خواص متذکره شرایط کشت ،شرایط جمع اوری و دیگر عملیات زراعتی ذخیره نمودن تخمها بالای خالص بودن تخم ورایتی و کیفیت بذری تاثیرمی داشته باشد برای فهمیدن و تثبیت خواص حاصلدهی تخمها که دارای کیفیت های مختلف هستند این تخمها بشکل تجربوی تحت مطالعه قرار داده میشوند برای درک درست قدرت حاصلدهی تخم باید از پیشرفته ترین تکنالوجی کشت و پرورش نباتات استفاده صورت گیرد.

شرایط ایکالوجیکی  برای تولید تخم بذری بلند کیفیت :

                شرایط ایکالوجیکی که تابع موقعیت جغرافیائی منطقه و همچنان شرایط مترولوجیکی سالهای مختلف می باشد بالای کیفیت بذری و خواص حاصلدهی تخمهای بذری و خواص حاصلدهی تخمهای بذری تاثیر بزرگ دارد . از جمله شرایط خارجی که بالای کیفیت تخم بذری تاثیر دارد، نقش عمده را حرارت ، مقدار و چگونگی تقسیمات بارندگی ، طول روز ، نوع و ترکیب میخانیکی شیب زمین و ارتفاع از سطح بحر و غیره را دارا می باشد.


تاثیر شرایط جغرافیائی بالای کیفیت تخم :

                موقعیت جغرافیائی بالای نباتات تاثیر خیلی بزرگ دارد این تاثیر نسبت به تاثیر عوامل جداگانه محیطی شدید تر می باشد زیرا بالای نباتات مادری و تخم در مجموع عوامل بطور همزمان تاثیرمی گذارد . چنانچه تحقیقات که در چندین منطقه جهان صورت گرفته است نشان میدهد که حاصل عین ورایتی گندم که نظربه مناطق مختلف که تخم از انها بدست امده تحت شرایط مشابه حاصل ان از 880 کیلو گرام فی هکتار تا 1310 کیلوگرام فی هکتار تفاوت داشته است .

تاثیرشرایط مترولوجیکی بالای کیفیت تخم بذری :

                 تحقیقات متعدد به اثبات رسانده  است که شرایط مترولوجیکی سالهای جداگانه بالای کیفیت تخم بذری شدید تاثیر می گذارد ضمنآ ارتباط متقابل خیلی نزدیک بین مقدار بارندگی و حرارت کیفیت تخم بذری در مرحله تشکیل و پخته شدن دانه و جمع اوری تخم به ملاحظه میرسد . گرچه عوامل متذکره قبل از تشکیل تخم بشتر بالای نبات مادری تاثیر نموده به این ترتیب بصورت غیر مستقیم تاثیر می اندازد نتایج تحقیقات که در ایتالیا صورت گرفته نشان داده که حرارت پائین تر از 15 درجه سانتیگیرد و بارندگی بشتر از 80 -100 ملی متر در مراحل تشکیل و پرشدن دانه ها بالای کیفیت تخم بذری تاثیر منفی داشته است هرگاه تخم بذری در هوای مرطوب تشکیل یابد نباتات که از ان بوجود می اید حاصل انها نسبت به حاصل نباتات که تخمهای شان در هوای خشک پرورش یافته باشد تقریبآ 8% پائین تر می باشد در شرایط رطوبت بلند تخمها با مقدار زیاد گلوکوز و مقدار کم سکروز تشکیل میابد به همین علت سرعت ظهور جوانه ها بطی گردیده و قوه انها کاهش میابد.

جوانه زدن تخم ها (Seed Germination )

                اولین مرحله  انکشاف تخم ها عبارت ازآغازنموبرای تولیدیک نبات جدید بوده وآن عبارت ازجوانه زدن تخمها است.
جنین یا نطفه سالم دانه، جنینی است که درحالت عادی زندگی جریان میتابولیزم آن درحداقل باشد  و درشرایط مناسب به اثرعوامل خارجی مانند میأسرشدن آب،حرارت،نوریا روشنی برای دانه جوانه میزنند یا دربعضی حالات دربعضی ازدانه ها دراثرمیکانیزم جلوگیری کننده استراحت دانه،دانه ها شروع به جوانه زدن میکند یکی ازنشانه های جوانه زدن پاره شدن پوش محافظوی  و ظاهرشدن رادیکل یا ریشه اولیه است وهم تا مرحله جوانه زدن در دانه ها تعاملات متعدد کیمیاوی صورت میگیرد.

شرایط جوانه زدن:

1- آب:

                درجریان و یا فعل و انفعالات جوانه زدن جذب آب ومتورم شدن دانه یکی ازنشانه های فزیکی آن محسوب میگردد.البته متورم شدن دانه به صحت وسلامتی دانه بستگی ندارد چراکه دانه ها ی مرده نیز دراثرجذب آب میتواند متورم گردد درحرارت بلند تر جذب اب نسبت به حرارت پائین بیشتراست قدرت و جذب مقداراب تاحدود به ساختمان و قابلیت جذب پوست دانه ویا میوه بستگی دارد.با وارد شدن مالیکول آب دربین ذرات کلوئیدی وخلای بین الحجروی، فشاربین الحجروی بیشتر میگردد.یکی ازخواص کلوئیدها جذب ومکیدن آب است دیگرترکیبات مهم که آب را جذب میکند پروتین دانه است غیر ازپروتین ومواد مختلف دیگر  و قسمت ازموادپکتین نیز دراثرجذب آب متورم میگردد. ولی نشائسته در اثرجذب آب درهنگام جوانه زدن متورم نمی گردد چراکه این ماده درحرارت بلند ترمیتواند آب را جذب نموده به حجم خود بیافزاید.متورم شدن دانه تنها دراثر جذب آب نبوده بلکه فعالیتهای بیوشیمی نیز درآن دخیل است زیراکه دربعضی ازجنین ها   ( m RNA ) ساخته میشود مثلآ درجنین گندم بعداز30 دقیقه ازتورم شدن ماده ( m RNA  ) مشاهده شده است.

2- حـــرارت:

                دانه هرنوع نبات جهت جوانه زدن به یک حداقل حرارت ضرورت دارد.بطورمثال برای گندم،یولاف شبدر،رشقه برای شروع جوانه زدن بین 5 ــ 10 درجه سانتی گرید حرارت ضرورت است. جواری،ارزن،باقلی بین 6 ـــ 10 درجه سانتی گرید کدو وتنباکو بین 15ــ20 درجه سانتی گرید شروع به جوانه زدن میکند.ولی درجه حرارت اوسط ومناسب به بسیاری ازنباتات زراعتی بین 15ــ 20 درجه سانتی گرید تعین شده است.دربعضی حالات بعضی ازگیاهان تا صفردرجه سانتی گرید جوانه زده ودربعضی ها صفردرجه سانتی گرید باعث توقف جوانه زدن آن میگردد ولی بالاتراز50 درجه عمل جوانه زدن رادرهمه تخم ها ازبین میبرد.

3- آکسیجن:

                آکسیجن  ذریعه انرژی حاصله بصورت ATP  درمی آید فقط تعداد کمی نباتات مانند شالی یا برنج انرژی لازمه خود را بصورت ATP ازطریق تجزیۀ گلوکوز بشکل غیرهوازی بدست می آورد وبه کمک اکسیجن منحل درآب عمل جوانه زدن را انجام میدهد.

4- نور:

                بعضی ازدنه ها درموجودیت نور با گرفتن کاربن ازهوا عمل جوانه زدن را انجام میدهد. نباتات را برای جوانه زدن ازنگاه ضرورت شان به مدت نوروتاریکی بدودسته تقسیم بندی میکند: مثلآ گیاهان نوردوست مانند تنباکو وکاهو و دیگری گیاهان تاریکی پسند مثل نوع از لوبیا وکدو. تعاملات کیمیاوی درهنگام جوانه زدن وتورم دانه ها درطبیعت مسایل بغرنج وپیچیده بوده طورخلاصه اصول آن قرار آتی ست:

1-    تقسیم واحدهای مالیکول بزرگ به مالیکول های کوچک ازموادذخیروی قابل انتقال.
2- انتقال این ترکیبات ازمحل ذخیره به محل یا محور رشد جنین.
3- ساختن مجدد پروتین وکاربوهایدریت ها ازمالیکول های خوردشده درجنین رشدیافته ونهالی ها.                                                

             دراثرجذب آب بوسیلۀ دانه وجنین ازطریق پوست تخم درجنین ساختن mRNA جهت انجام فعالیتهای بعدی کیمیاوی درطبقه Aleurone  شروع میشود وهم تولید اسید جبرلین (ژبرلین ) تحریک میگردد. درین حالت جنین های طبقه Aleurone برای انجام ساختن انزایم های مختلف شروع به فعالیت میکند، درین حالت الفا امایلیز  جهت تجزیه نشائسته و Nuclease جهت تجزیه اسیدهای هستوی ( Protease )جهت تجزیه پروتین تولید میشوند این انزایم ها ازطریق طبقه Aleurone برای تجزیه مواد ذخیره وی به Endosperm  داخل میشوند. مواد ذخیره وی را تجزیه برای فعالیتهای بیولوژیکی انرژی تهیه میدارند.این انزایم ها دربعضی دانه ها دراثرفعالیت جین ها بوسیله اسید ها ی جبرلین ساخته میشود ودربعضی ازتخمها قبلآ وجود داشته درهنگام جوانه زدن فعال میگردند این هارمونها مثلآ جبرلین وسایتوکنین باعث رشد جنین میگردد.

            درنتیجه تعاملات کیمیاوی جنین با کمک انزایم های Pectase  و Cellulase پوست دانه پاره شده جوانه ها سربه بیرون میزنند.درین حالت غلاف ریشه ها یا Coleorhiza وریشه وسرانجام ساقه های اولیه بابرگهای اولیه ظاهرمیشوند درین مرحله ریشه اولیه بلافاصله وظیفه تغذیه جنین را باجذب آب وموادغذایی به عهده میگیرد.دربعضی ازتخم ها برعلاوه ریشه اولیه ریشه های ثانوی نیز ازغلاف ریشه بیرون آمده وجوانه ها شروع به رشد می نماید باشروع این عمل کاربن گیری یا عمل ترکیب ضیایی مرحله جوانه خاتمه می یابد وتغذیه عادی نبات شروع میشود.

رشدساقه بعدازجوانه زدن:

            رشد ساقه ها درتمام نباتا ت به اشکال مختلف صورت میگیرد.مرحله جوانه زدن چه درنبات یک مشیمه یی و یا درنباتات دو مشیمه یی مشیمه ها یا درزیر زمین باقی میماند ویا بروی زمین می برآید بنآ ما به دونوع جوانه زدن برمیخوریم .

1- جوانه زدن روی زمینی Epigenous growth or Germination :درین نوع جوانه زدن Hypcotyle نموکرده مشیمه ها روی زمین می برآید درین جالت مشیمه های دانه بعدازبلندشدن خودرا روی زمین میرساند درنتیجه بعدازخمیده شدن Hypcotyle بعدازبازشدن پوست دانه مشیمه ها سبزشده بصورت اولین عنصرعمل ترکیب ضیایی را انجام میدهد درروی زمین باطویل شدن ورشد Epicotyle برگها وساقه ها بوجود می آید این نوع جوانه زدن رامیتوان درنباتات دومشیمه یی درلبلبو ،پخته ،زردک ،آفتاب پرست واشجار،در درنباتات یک مشیمه یی یعنی سیروپیازمشاهده کرد.
2-  جوانه زدن زیرزمین Hypogenous growth  germination  درین نوع جوانه زدن Epicotyle نموکرده مشیمه ها درزیرزمین باقی میماند.درین نوع جوانه زدن Hypocotyle رشد نکرده با رشد و طویل شدن Epicotyle و رسیدن آن به سطح زمین اولین برگ ساخته میشود بدین وسیله عمل ترکیب ضیایی شروع میشود، مثال این جوانه زدن رادربعضی ازانواع لوبیا ،انواع مختلف نباتات گندمی برگ و بیشترین نباتات یک مشیمه یی نام برد  که مشیمه ها عضو مصرف کننده موادغذایی در زیرباقی میمانددرین نوع جوانه زدن Hypocotyle کوتاه میباشد

تکثیرنباتات توسط اعضای نامیه:

            تعدادزیادی ازنباتات هستند که بوسیله اعضای نمویی تکثیرمیشوند درین صورت قسمت از اعضای نمویی بدن ویا یک نبات کامل بحیث وسیله تکثیربکارمیرود که این نسل جدید که ازنبات مادری جدا میگردد تمام خواص ارثی نبات مادری رادارامیباشد.درزراعت دربخش باغبانی وجنگلداری این نوع تکثیرزیادتراهمیت دارد بخصوص اعضای کامل قابل تکثیرا قبیل تیوبرها (Tuber )،ریشه ها (Root )  فلس ها (Bulbs )،( Rhizome ) (Stolons ) و درنباتات عالی مثل درختان ذریعۀ قلمه وپیوند وLayering  یا خوابانیدن تکثیرمیگردد. مثل نیشکر،کچالو که ذریعۀ تیوبرصورت میگیرد تکثیرپیاز ، نباتات زینتی مانند گل لاله توسط فلس ها یا Bulbs تکثیرمیگردد.اعضای نامیه درسیربنام Crown  یاد میشود.Stolon یا ساقه های زیرزمینی ویا روی زمینی میباشد.باطویل شدن بین گره یا Nods تکثیرمیگردد مانند توت زمینی ،کدو ، گراس یا کبل . Rhizome ساقه های زیرزمینی دایمی هستند که درآن کم وبیش موادغذایی ذخیره میشود دارای فلس ها میباشد که ازریشه ذریعۀ همین فلس ها تمیز یا فرق میشود مانند مارچوبه وغیره گلها اکثرآ ذریعۀ قلمه سبزتکثیرمیشوند. اعضای نامیه متذکره فوق هم ازنگاه اگرانومی منحیث تخم تعریف شده برای تولیدو تکثیر زرع میگردد.برای اصلاح آن تخنیکها ی جدیدی رونما گردیده است مثلا برای تولید بیشـــتروبهــترکچالو از Tissue culture   استفاده میکند.T .C  عبارت ازپیشرفت های جد یدی درزراعت برای تولید کچالو عاری ازویروس میباشد.درین طریقه یک طبقه بسیارنازک ازحجرات مرستیماتیک    ( Meristimatic cells ) تحت مایکروسکوپ جدا گردیده ودرلابراتوارهای مجهزدرداخل تست تیوب ها پرورش میابد .ابتدا این انساج کشت شده تیوبرهارا تولید میکند که جسامت آن از 10 ملی متربیشترنمیباشد بنام Microtubre مسمی است واین طریقه رابنام Micro culture یادمیکند بعدآهمین مایکروتیوبرها رادروسایل بزرگترکشت میکند تیوبرتولید شده را بنام  Minituber یادمیکند جسامت آنها از2 تا 3 سانتی مترمیباشد، همین مینی تیوبرها رادرگلخانه های بزرگ تحت مراقبت جدی کشت میکنند.مقدارتولید آن 117 مرتبه بیشترازتیوبرهای کچالو عادی است که درمزرعه تولید میشود. یک خوبی آن اینست درظرف 15 روزدرتست تیوب ها کچالو میرسد یا پخته میشود.به یک وقت کم میتوان کچالو تخمی را به مقداربیشترتولید کرد.


چگونه میتوان خواص کیفی دانه ها را تعین کرد:

            خواص کیفی تخم ها را همیشه جنین ها ی ثابت آنها تعین مینماید بدینوسیله میتوان آنهاراموردبررسی قرارداد ولی درین رابطه تغیرات محیطی وخواص حیاتی یا قدرت زنده ماندن تخم ها نیزموثراست. درتعین خواص کیفی تخم ها مشابه بودن یا Uniformity  ،مقداررطوبت دانه S.M.C. ،خالص بودن (Purity ) ،فیصدی جوانه زدن وسلامتی تخم ها مدنظرگرفته میشود.خالص بودن وسلامتی تخم ها رانمیتوان درمزرعه با اطمینان تعین نمود بلکه این خواص باید درآزمایش گاه ها تحت مطالعه قرارگیرد.

الف ـ تعین مقداررطوبت:

             مقداررطوبت اثرزیادی بالای کیفیت تخم ها دارد .زیرا که درگرمایا حرارت بلند تخمهای مرطوب تحت حمله قارچ ها قرارمیگیرد.فیصدی رطوبت تخمها با کم کردن وزن نمونه ها که مقدارآب آن تا حد صفر خشک گردیده محاسبه شده وذریعۀ وسایل برقی باساس خواص هدایت یا جریان برق تخم ها تعین شده میتواند عمومآ بطریقه های ذیل تعین میگردد:

1-    طریقه عاجل Quick method  : این طریقه ذریعۀ وسایل رطوبت سنج امکان پذیر است وسایل الکتریکی یا برقی بداخل قطرکتله تخم فروبرده شده باساس موازین قبول شده طرق آزمایش رطوبت فیصدی رطوبت تخم تعین میگردد ولی این وسایل نظربه نوعیت تخم متفاوت اند.

2-    طریـــقه داشOven method  : درین طریقه باساس وزن کم شده از وزن اولی تخم ذریعۀ خشک کردن مقدارآب تخم تعین میگردد واین طریقه نیز نظربه نوعیت تخم فرق میکند درجدول ذیل درجه حرارت ومدت خشک کردن مطلق انواع تخم های مختلف نشان داده شده است.

 

شماره

انواع  تخم

حرارت به C

مدت خشک کردن به دقیقه

1

            جواری                       

130

4ساعت

2

    غلات خورددانه                    

130

2ساعت

3

دانه های روغنی

103

17ساعت

4

لوبیا بعضی گراسها، ماش،وعلوفه جات

103

1 ساعت

آزمایش فوق صرف بالای سمپل تخمها استفاده میشود.


2 - تعین خا لص بودن تخم ها:


                تخم ها باید عاری ازهرگونه نا پاکی باشد روش های تعین خا لص بودن رانظر به بزرگی و جسامت دانه تعین میکند ولی روش بین المللی جهت تعین خا لص بودن تخم ها روش سریع (Quick method)  است که نمونه های تحت آزمایش را به سه بخش یعنی تخم های خالص ، تخم های دیگرنباتات و مواد اضافی دیگر مانند کاه ، سنگچل ، کلوخ های میده وغیره تقسیم میکند.

3 - تعین فیصدی جوانه زدن تخم ها:

                قوۀ نامیه یکی ازمهمترین خواص کیفی تخم ها است باید درمراکز تحقیقاتی فیصدی جوانه زدن آن تعین گردد و درفروش تخم های بذری فیصدی جوانه زدن آن درلیبل آن تحریرگردد. تخم های که دارای قدرت جوانه زدن باشند در زمان معین دردرجه حرارت ورطوبت مناسب قادر به تشکیل  ریشه وساقۀ سالم اند. چون جریان جوانه زدن تحت تآثیر آب ، اکسیجن ، نور وحرارت قرارمیگیرد این عوامل جهت تعین قوۀ نامیه تخم ها باید درهمه جا یکسان باشد ازاین جهت درین رابطه قوانین وجوددارد که سازمان بین المللی تخم ها یا جامعۀ بین المللی کنترول تخم تعین نموده است. درین قوانین برای انواع مختلف نباتات روش های جوانه زدن ومدت آنها داده شده است . برای پیشبرد عملیه تعین جوانه زدن تخم ها به تعداد 400 عدد تخم را بصورت نمونه درچهارتکرار ویا 50X  8  تکرار ویا  16X25 تکرارتقسیم میکند . برای بدست آوردن نتائیج بهتربه عوض 400  عدد تخم به تعداد 600 عدد تخم نیز انتخاب میکند.  گاهی دریک کتله تخم دربعضی نباتات تخم ها ی یافت میشود باوجود دارابودن قوۀ نامیه قادربه جوانه زدن نم باشد دلیل این حالت سختی پوست دانه و دورۀ استراحت آن میباشد.زمان استراحت تخم ها درنباتات مختلف متفاوت است. علاوه برآن شرایط متغیر محیطی نیز بالای آن بی اثرنمیباشد البته درینجا تمام جزئیات تغیر و تبدیلات بیوشیمیاوی وکیمیاوی موثر درین رابطه طورکامل روشن نمیباشد.مسئله که درین جا ثابت شده این است که درهرصورت مواد جلوگیری کننده میتوان جوانه زدن را برای مدتی متوقف سازد مشکلی که درتعین فیصدی جوانه زدن درتحقیقات بارمی آوردعدم تکمیل دورۀ استراحت تخم ها است. درصورت معلومات راجع به تخم های درحال استراحت برای قطع دوره استراحت جهت تعین فیصدی جوانه زدن قراردادن تخم ها بینC o  5 - 10 برای مدت 7 روز و معامله نمودن تخم ها با دوگرام پوتاشیم نایتریت یا 0,2 -   0,5 فیصد   اسید جبرلین و با استفاده ازکاغذ فلترامکان پذیراست.ولی استفاده ازهارمونهای نباتی مانند آکسین  و Ethylene  موءفقیت کاررابیشترمیسازد.

سختی پوست دانه:

دربعضی از تخم  های نباتات پوست سخت دانه دیده میشود که این نوع دانه ها سالها قوۀ نامیۀ خودرا یا قدرت جوانه زدن خودرا بدون اینکه جوانه بزنند درزمین حفظ می کند. سختی پوست دردانه گیاهان وحشی مشکلی رابارنیاورده ولی درانواع نباتات مزروعی مشکلات راایجاد می کنند. سختی پوست دانه به علت خواص جنتیکی بوده و یا دراثرخشک کردن با درجۀ حرارت بلند بارمی آید باکم کردن بیش ازحد رطوبت دانه یعنی کمتراز10 % درحرارت بلند اختلالاتی درترکیبات سلولوز که خاصیت جذ ب رادارد بوجود می آید. بدین معنی که پکتین سلولوزها درمرحلۀ خشک کردن خاصیت جذ ب آب ومتورم شدن را ازدست میدهد. سختی پوست دانه راتا حدودی می توان باردورگه سازی برطرف نمود .دروقت خشک کردن نیز نباتات لیگیومی نیز باید محتاط بودکه رطوبت آن ها بین 12 ــ  15 % باشد زیرا حرارت بلند آب وهوای خشک نیز باعث سختی دانه میگردد. برای تعین قوۀ نامیه روش های مختلف وجوددارد ازجمله میتوان دستگاه Jacobsene ، روش لوله کردن کاغذ فلتر، روش کاغذ چین داروروش کیسه یی نام برد. برعلاوتا  روش سریع بیو شیمیاوی نیز مروج است.

روش های آزمایش جوانه زدن:

1 :- روش لوله کردن کاغذ فلتر:

                درین روش ازکاغذ فلتربه ابعاد 15 در70 سانتی متربا کیفیت ستندرد استفاده میشود.درین روش به تعداد 50 عدد تخم رابه عمق چهار سانتی متر تحت ورق های کاغذ مرطوب طوری قرارمیدهند. که جنین آن بطرف پائین قرارمیگیرد وفاصله بین تخم ها یک سانتی مترتعین شده  روی این بسترمرطوب که دانه ها قراردارد کاغذ مرطوب از3  - 5 cm رطوبت راجذب برای نموی تخم رطوبت تهیه میدارد. قسمت پائین این بسترباکاغذ سخترپوشانیده شده ولوله میگردد.درین جاوظیفه کاغذ مرطوب رسانیدن رطوبت به تخم ووظیفه کاغذ سخترجلوگیری ازخارج شدن ریشه جنین است. جهت تهیه اوکسیجن برای عمل جوانه زدن روی کاغذ سخت سوراخ ها ایجاد می شود.

روش کاغذ چین دار:

                درین روش کاغذ جاذب را بصورت چین ها درمی آورند ، درچین های این کاغذ ها طوریکه کاملآ به سطح مرطوب تماس حاصل نمایند قراردارند جهت مرطوب نگهداشتن بسترتخم کاغذ  فلتر همراه  تخم درجعبه های مخصوص قرارداده میشود روی آنرا نیز می پوشانیم.

روش سریع بیوشیمیاوی:

                اهمیت سریع بیوشیمیاوی تترازولیم (Tetrazolium  ) باین علت است که میتوان قوۀ نامیه رادرزمان استراحت تخم ونیز سختی پوست دانه  درزمان خیلی کوتاه  تعین نمود. درروش تترازولیم طبق نظریۀ Laron نمک بی رنگ تترازولیم (Triphenyl  tetrazolium  chloride ) درهریک ازسلول های زنده باعث فعال شدن هارمون های Dehydrogenase شده که ازین طریق آنهارا برنگ سرخ یا قرمز درمی آورد. درینجا تمام قسمت های حجره زنده  رنگ سرخ یا قرمز را بخود گرفته درحالیکه سلول های مرده بی رنگ میماند. ازین طریق میتوان حجرات زنده و  مرده را نیز تشخیص کرد.

طرزالعمل یا Procedure :

                طبق قوانین تعین شده برای این روش برای هریک ازانواع تخم ها سفارش جداگانه داده شده است. تخم ها درآب یا در روی کاغذ مرطوب برای چند مدتی برای متورم شدن یا پندیدن دانه ها گذاشته شود درین روش به تعداد یک صد عدد تخم خالص را درچهارتکراربرای مدت ده ساعت در 2 سانتی گرید و یا برای مدت1 ــ 2 ساعت درحرارت 30 ــ 35 درجه سانتی گرد گذاشته تخم هارا قبلآ نرم میسازد درگندم ، جودروجو مشیمه وجنین را بوسیله سوزن مخصوص بیرون می آورند دریک محلول 0,1   -  0,25  فیصدۀ تترازولیم قرارمیدهد ولی دانه جواری مدت بیشتر درین محلول قرارمیگیرند.
خلاصه دانه های گندمیان یا گراسها بعدازنرم شدن پوست آنرا دورکرده درمحلول مذکوربرای مدت 7 ــ 8 ساعت قرارمیدهد. این مدت برای جواری 8 ــ 24 ساعت وبرای یولاف 24 ـ 48  ساعت تعین شده است. باید دانه ها درین محلول درسایه دورازروشنی در 30C0برای مدت تعین شده قراربگیردزیرا که محلول فوق درمقابل نورحساس میباشد بعد ازختم مراحل متذکره قابل تذکراست.تخم هائیکه قابلیت جوانه زدن را دارند درشرایط فوق مدت زمان تعین شده قسمت های محورجنین آنها (محل ریشه وساقه اولیه ) بطورکامل وبه قدرکافی برنگ سرخ یا قرمز درآمده میباشد.

 

 

 


نوشته شده در تاريخ ۱۳٩٠/٢/٢۱ توسط محمدصفر علیزاده (نوری)


برنج


مقدمه :

     
   برنج  نبات مهم غذایی بوده و بیشتر از نصف نفوس کشورهای مردم چین ، هند ،  جاپان ،  برما  ، کوریا ، تایلند ،  فلپین ،  و برازیل از همین نبات تغذیه میکند. تقریبا 93 فیصد شالی دنیا در مناطق شرق دورتولید میشود همچنان این نبات در امریکا ، ایتالیا ، هسپانیا ،  مصر وبسیاری از ممالک غربی و شرق میانه تولید می گردد .  ناگفته نباید گذاشت که در سال 1354 میزان محصولات برنج در اتحاد شوروی سابق (اوکراین ، ازبکستان ،  قزاقستان ) تقریبا به دو میلیون تن بالغ گردیده است .  در جهان تخمین از 65 -70 کیلوگرام برنج به مصرف سالانه یک نفر میرسد .  شالی یک نبات  بومی جنوب شرق آسیا مخصوصا هند ،چین و جاپان بوده و یکتعداد زیاد انواع برنج سالانه در این کشورها تولید و صادر می گردد . 
    ساحه مجموعی تحت بذرآن درجهان(142.3)  میلیون هکتارزمین است.ساحه تحت بذرمجموعی تحت بذرشالی درکشورما213  هزارهکتارزمین است که ازآن480  هزارتن برنج بدست می آید درکشورما اوسط حاصل برنج2253kg/h  میباشد.اوسط حاصل برنج درجهان 2400-2500kg/ha  میباشد.دربعضی کشورهای اروپائی بلندترین حاصل برنج4-5 ton/h  جمع آوری می نماید.

انواع شالی های که در کشور ما بذر میگردد از نگاه کیفیت و جنسیت خیلی ها خوب بوده ولی نسبت عدم اشنایی دهقانان به سیستم های جدید زراعتی  و استعمال مناسب کود کمیاوی وغیره عوامل بصورت کلی یکی با دیگر مخلوط بوده و جنسیت شالی خراب شده است .  برعکس انواع شالی های اصلاح شده باداشتن حاصلات زیاد و جنس خالص از انواع شالی های دست داشته محلی برتری دارند.

 انواع شالی های حاصلخیز اصلاح شده  جز از طریق تحقیقات نباتی و اصلاح نسل و دورگه ساختن شالی های مختلف به منظور در یافت نوع بهتر میسر شده نمیتوانند .

مبدأپیدایش و اقسام  برنج

   برنج قدیمی ترین نباتی است که ازهندوچین منشأگرفته ونوع زراعتی واساسی آن Oryza  sativa  است که دارای 2n=24  عددکروموزم میباشد. طورفکرمی شود که گویا ازجنوب وجنوب شرق منطقه استوائی آسیا منشأ گرفته است درهمین منطقه  بزرگترین اختلافات بین اقسام زراعتی بومی برنج به مشاهده میرسد.  یک نوع برنج Oryza  glaberrima  که دارای 2n=24  عدد کروموزم میباشد که یک نوع بومی کشور نایجریا میباشد که درافریقا بوده وتنها درغرب مناطق استوائی افریقا کشت میشود این نوع برنج درین اواخر شناخته شده ونسبت به Oryza  sativa  دارای اختلافات ارثی کمترمیباشد.  Oryza
 sativa و Oryza glaberrima به طورطبیعی به حیث نبات یک ساله رویانیده میشود اما درحالیکه Oryza sativa درصورتیکه ازیخ زدن وخشکی نگهداشته شود به قسم نبات چندین ساله نیز بکاربرده   شده میتواند.
 برعلاوه دونوع زراعتی برنج حداقل 18  نوع وحشی برنج شناخته شده است نوع یا اقسام زراعتی برنج ورایتی های خیل زیادی رابه وجود آورده است با اساس خصوصیات مارفولوژیکی وفزیولوژیکی وتوافق جغرافیائی یامنطقوی اقسام و ورایتی های فوق به گروپ ها تقسیم می شود که بالترتیب اقسام آن Indica  که ازهند منشأگرفته ،Japanica  که ازجاپان منشأگرفته ،Javanica  ازچین منشأگرفته است میباشد.

مناطق تحت کشت برنج در افغانستان :

  ولایات بغلان ، قندز و تخار بزرگترین مناطق برای زرع شالی میباشد این ساحات بیشتر به مناطق معتدله شباهت داشته و نموی شالی در این نواحی به خوبی صورت می گیرد .  منطقه بزرگ دیگرشالی کاری ولایات ننگرهار و لغمان است که اقلیم آن نیمه حاره و زمستان ملایم و تابستان گرم و نسبتا مرطوب دارد .  منطقه سوم که بازرع شالی بیشتر توافق دارد ولایت هرات  ونواحی آن است که فصل تابستان کوتاه و گرم میباشد . انواع مختلف شالی که در کشور ما موجود است از نگاه جنسیت ، دانه و خوراک خیلی عالی بوده ودارای دانه های بزرگ ودراز که یکی از خواص خوب برنج میباشد .  شیوه کشت این نبات بحالت ابتدایی وسیستم زراعت قدیمه باقی مانده و جنس های مختلف بصورت طبیعی باهمدیگرآمیخته ودر نتجه جنسهای مخلوط بوجود آمده است که نسبت ضعیف بودن ساقه در آخرین مرحله رشد چپه میشوند که با تلاش جوانان با احساس با استفاده ازروش های تحقیقاتی میتوان این نقیصه را مرفوع ساخت وبا دریافت جنسیت های خالص و مقاوم و بلند بردن حاصل فی جریب با در نظرداشت وضع اقتصادی دها قین رفع خواهد شد .

  دسته های برنج:

           دودسته عمده برنج Oryza  sativa  var  indica   و Oryza  sativa  var  japaniمیباشد  var.indica  Oryza  sativa  بشکل وسیع درمناطق استوائی رویانیده شده و Oryza  sativa  var japanica  به شرایط تحت استوائی قسمت های شمالی کره زمین محدود شده است. دسته Indica  اکثراً شامل ورایتی های دانه درازLong grain   بوده اما ورایتی های  دانه کوتاه Short grain   ودانه متوسط Medium grain   شامل این دسته میباشد این دسته شامل تمام برنج های زراعتی می شود که درهندوستان،هندوچین،فلپین وجنوب چین کشت می شود دسته برنج های دانه کوتاه Japanica  شامل تمام ورایتی های برنج های بومی جاپان،کوریا،شمال چین وهمچنان برنج های پرتگالی،ایتالوی وهسپانوی که اصلاًازشمال چین وجاپان منشأگرفته است.دسته برنج دانه کوتاه Japanica  وIndica   عموماًبه اقلیم های سردترودوران روشنای طولانی ترتوافق کرده است آنها معمولا ًساقه های زیاد راتولید کرده وبا حاصل دهی زیاد خاک عکس العمل بهتر داده امابعضی ازبرنج های Indica نیزعکس العمل بهترخوب درمقابل کودها نشان میدهد.
   برنج های نوعJapanica  دارای ساقه های کوتاه تروقوی تربوده که این خصوصیات منتج به کمترچپه شدن آنها، درشرایط به کاربرد زیاد کود، درخاک می شود.

انواع شالی در افغانستان :

  انواع مختلف برنج باریک محلی در افغانستان  پیداشده و بنام های مختلف مانند سوغه دار سیاه، سوغه دار زرد، لونگی، سرده ،  دهدادی ، شرکتی ، ایرانی قوماندانی ، امیری وغیره یاد میشوند. همچنان انواع مختلف برنج لک  یافت شده و بنام های سوغه دار سفید، سوغه دار سرخ، بی سوغه، نیلوفر گرمه، نیلوفر سرده وغیره شهرت دارند. شالی از لحاظ طول دانه به سه نوع ذیل تقسیم گردیده است :

  اول :کوتاه دانه (برنج لک)برنجی است که طول دانه پاک شده ان به 5.5 میلی متر میرسد .
  دوم : متوسط دانه : که طول دانه برنج به ( 6.6 ) ملی متر برسد .
  سوم :دراز دانه:یا برنج باریک که دانه برنج دارای طول (7) ملی مترالی (8) ملی متر  باشد .
   برنج های کوتاه دانه ساقه های کوتاه و مقاوم داشته و به اسانی چپه نمی شوند این گروپ شالی در برابر تطبیق کود نایتروجن دار پاسخ مثبت داده با ازدیاد مقدار کود حاصل آن نیز اضافه میگردد. برنج های که دانه طویل دارند ساقه های طویل و ضعیف داشته با تطبیق مقدار زیاد کود نایتروجندار چپه میشوند
از سال (1966) به این طرف انواع اصلاح شده برنج لک یا کوتاه دانه بدسترس دهاقین قرارگرفته ودر ممالک آسیایی بیشتر بذر میشوند .

  انواع برنج  باریک ، پلوی خوب که غذایی لذیذی است بدست میدهد نوع دیگری از برنج باریک بنام خوشبو یاد شده و در وقت پخش خوش بویی خاصی را تولید میکنند که طرف پسند یکتعداد زیادی خصوصا مردم افغانستان قرار میگیرد .
از نگاه رسیدن و پختگی برنج به سه گروپ تقسیم میگردد:
1 . برنج های زودرس : این نوع برنج به (120 الی 140) روز برای پخته شدن ضرورت دارد .
2 .  برنج های میانه رس: انهای اند که در (140 الی 155) روز پخته میشوند
3 . برنج های دیررس : انواع از برنج است که برای پخته شدن به مدت بیشتر از (155) روز ضرورت دارد .
  مطالعه و معرفی انواع اصلاح شده شالی در افغانستان در سال  (1970) با آوردن دونوع برنج بنام های ستریف(SATURN) و دلا ( DELLA  ) از اضلاع متحده امریکا شروع گردید از سال (1970) تا به سال (1980) تقریبا (571) نوع شالی هندی تحت ازمایش قرار گرفت از جمله برنج های باریک نوع (11-44   CR )به مقایسه  بهترین شالی های محلی حاصل دو چند بار آورده و در سال (1975) به ولایات شرقی مملکت بدهاقین توزیع و ترویح گردید .
  همچنان در همین سال یک نوع برنج لک اصلاح شده دیگری بنام پدما        PADMA )نیز به دهاقین ننگرهار توزیع گردید . از جمله انواع برنج یک نوع ( 355 - IET ) نظر به ، تجربه  نتجه بهتر داده ودر ولایات شالی کارسمت شمالی توزیع گردید . در سال (1980) برنج نوع (7194 -KH  ) ترویج  شد تا برنج نوع (  355 - IET )  را تعویض نماید تحقیقات مزید برای اصلاح برنج های باره ولونگین افغانی که قد بلند و ساقه ضعیف دارند ، در مرکز تحقیقات بین المللی برنج درمانیلا (فلپائن) در سال (1970) صورت گرفت و در نتجه تخلیط انواع لونگین با نوع برنج (28-790 - IR ) تخم بدست آمده برای کشت وانتخاب مزید  درسال (1973)به افغاستان فرستاده شده هیچ نوع جنبشی در اصلاح زراعت صورت نگرفت و انواع موجوده برنج قدرت حاصل دهی را از دست داده وبه مقابل امراض وافات خیلی حساس گردیده اند .

شالی های با سمتی (385) :

   یک نوع شالی یا برنج اصلاح شده باریک بوده و کشت آن از چند به این طرف در پاکستان عمومیت دارد این شالی نه تنها حاصل بلند ترازنوع محلی و اصلاح شده ایکه درافغانستان مروج است ، داشته بلکه درمقابل امراض هم مقاوم بوده و با اضافه کردن کود حاصل آن زیاد می گردد زودرسی این شالی برای دهاقین گندم کارفرصت بیشتر میدهد تا زمین را برای کشت گندم آماده سا خته وگیاهای هرزه را قسما کنترول کنند با استفاده از تخم شالی با مسمتی (385) دهاقین باید تطبیق کود را فراموش ننمایند . زیرا شرایط گرفتن حاصل بیشتر ، استفاده از کود های کنمیاوی ومراعات نمودن عملیات بهتر زراعتی میباشد .
  در این اوآخر شالی باسمتی (385) دربعضی حصص افغانستان مانند ننگرهار ، لغمان ، بغلان وتخار معرفی و بدسترس  دهاقین قرار گرفت است نتایج بدست آمده و انمود میسازد که برنج باسمتی دراین ولایات توافق خوب داشته و حاصل بیشتر را به مقایسه با انواع شالی محلی نشان داده است . برنج با سمتی طوریکه دیده شده مقاومت خوب در برابر امراض وآفا ت از خود نشان داده و امید است در آینده قریب تهیه و تکثر آن توسعه یابد تا انواع محلی راکه حاصل کم داشته و مصاف به امراض میباشد تعویض کند تاکید باید کرد که هرنبات چه اصلاح شده باشد چه محلی ، برای جوانه  زدن  و نشو ونمو به بستر خوب ونرم به آب کافی به مواد غذایی و افراد به محیط مناسب پرورش احتیاج دارد اگر چنین شرایطی  برای نبات مهیا ومساعد گردد نبات نشو و نموی بهتر کرده حاصل اعظمی را تولید میکند اما متوجه باید بود که ظرفیت تولیدی نبات فرق میکنند بطور مثال : اگربرای یک نبات غیری اصلاح شده برنج تمام شرایط فوق آماده گردد ممکن است (3500) کیلو گرام شالی یا بیشتر از آن در فی هکتار حاصل بدهد پس معلوم میگردد که نبات اصلاح شده دارای ظرفیت و قدرت استفاده اعظمی ازشرایط موجود ومهیا شده میباشد. با تهیه وزیاد ساختن انواع شالی اصلاح شده که قدرت بیشتر تولید از واحد زمین را داردامید است . تولیدات برنج بالا رفته مملکت ما ازاین کمبودی  بی نیاز گردد برای اینکه زارعین محتر م شالی کاری بتواند از فی واحد زمین حاصل زیاد بدست آورند ، باید شرایط و محیط مناسب بذر و سایر عوامل را در بلند بردن حاصل رول موثر دارند ،فراهم سازند .

توافق با محیط (توافق برنج):

   برنج نبات زراعتی مناطق گرمسیر بوده وتنها محدود کننده کشت آن سرما میباشد . این نبات در دوره رشد ونمو خود به آب فراوان ضرورت دارد (حدود 3000 متر مکعب در هکتار)ویادر جای کشت میشود که بادنده گی سالانه 1000ملی متر یابیشتر باشد. باوجود اینکه برنج در محیط های گرمسیر در مقاسیه با مناطق معتدله درسطح وسیعی کشت می شود یا به عبارت دیگر سطح زیرکشت آن دراین مناطق تقریبا دو برابر مناطق معتدله می باشد،مقدار کل تولید در مناطق گرمسیرفقط 20 % از مقدار کل تولید در نواحی معتدله بیشتر است .

حرارت :
   ضرورت حرارتی برنج درمقاسیه با سایر غلات بیشتر بوده ومحصول مناطقی است که هوای کرم دارند. ازاین رو آن رافقط درمناطقی می توان به طور موفقیت آمیز کشت نمود که درجه حرارت هوا در سرتاسر دوره رشد محصول بیش از 20 درجه سانتی گراد باشد. باوجودیکه مقدار حرارت موردنیاز این نتات باتوجه به نوع ، زودرس ودیررس متفاوت بوده وهمچنین ورایتی هایکه در مناطق معتدله کشت می شوند ضرورت حرارتی کمتری دارند بطور خلاصه درارتباط با احتیاجات حرارتی برنج نباتی است که:


   حداقل درجه حرارت برای جوانه زنی تقریبا 10 - 14 درجه سانتی گراد .
   حرارت متوسط هوا مورد نیازدر دوره رشد ونمو 20 -37  درجه سانتی گراد.
   درجه حرارت هوای مناسب برای این نبات 30 -32 درجه سانتی گراد.
   حداقل درجه حرارت هوا برای گلدهی   22 -23  درجه سانتی گراد.
   حداقل درجه حرارت هوا برای تشکیل وپرشدن دانه 20 -21 درجه سانتی گراد.
   مقدارحرارت موردنیازاین نبات 2100 - 4500 درجه سانتی گراد.  
 
نور:
   نور کافی یکی ازعوامل اصلی موثر درحاصلدهی برنج میباشد واحتمالا علل عمده عملکردهای کمترآن در مناطق گرمسیر ،مرطوب ویادرنواحی استوای کوتاه تر بودن روزها وابری وآلوده بودن آسمان دراین مناطق است. کمبودنور در مناطق فوق باعث تولید بته های دراز وضعیف میشود. بدان جهت برای مناطق ابر آلوده از ورایتی های قدکوتاه وبرگ راست استفاده شود.نورهمچنین باعث افزایش تعداد پنجه ویکی از عوامل مهم واکنش این نبات تسبت به جذب کوداز زمین میباشد.
  طول روز: گرچه برنج اصولا یک نبات روز کوتاه است ، ولی ورایتی های مختلف حساسیت متفاوتی تسبت به طول روز دارند. روزهای طویل گلدهی را به تعویق انداخته در حالی که روزهای کوتاه گلدهی را تسریع می نماید.

خاک :
   برنج برخلاف سایر غلات ، زیاد به اکسیجن آزاد احتیاج ندارد، وقادر است در زیر آب جوانه بزند. این خاصیت به علت بذر است که درحین جوانه زدن با فعالیت انزایمی خودمقدار اکسیجن را آزاد می سازد.چنانکه آبیاری زمین امکان پذیرباشد، بطورکلی برنج در هر نوع خاک کشت می شود اما اراضی رسی لوم برای برنج کاری بهتر از اراضی ریگی ویا سایر انواع اراضی است . از خصوصیات این نبات اینست که امکان کشت آن هم در زمین های اسیدی وهم در زمین های شور وجود دارد. برنج اصولا نبات مقاوم به شوری خاک و شوری آب آبیاری است . البته درجه مقاومت درارقام مختلف مثل سایر غلات کاملا متفاوت است بدین جهت است که در صورت وجود آب کافی برای شستشو نمک خاک ودر روند اصلاحی خاک ها از کشت برنج استفاده میشود. برنج در مرحله پنجه زنی بسبت به شوری خاک بسیار حساس است وهرچه سن نبات افزایش پیدا کند در برابر شوری خاک مقاومت بیشتری پیدامیکند کشت برنج درزمین های اسیدی حتی تا (4)   امکان پذیر بوده وpH مناسب برای این نبات بین (5.5 -7  pH(میباشد واراضی قلوی برای کشت برنج مناسب نیستند.

رطوبت نسبی :

   مساعدترین رطوبت هوا برای گل کردن برنج حدود( 70 -80%) است ورطوبت کمتر از %40 ویابیش از%90 برای کشت برنج مناسب نمی باشد.

مشخصات نباتی برنج

   خصوصیات نباتی برنج که تقریبا شبیه سایر غلات میباشد ، به شرح زیر وبطور خلاصه بیان می شود.

ریشه :
   برنج دارای سه ریشه جنینی ( که ابتدایک ریشه وسپس دو تای بعدی بطور جنانی رشد می کنند ) وتعداد زیاد ریشه های فرعی میباشد. ریشه برنج مثل اکثر غلات از گره ساقه وزیر خاک تشکیل می گردد. گسترش ریشه برنج در خاک اول بطور افقی ، ولی با ادامه رشد بطورعمودی نیز در خاک نفوذ می نماید. به تدریج که نبات رشد میکند ، ریشه های قدیمی اعمال آن ها بوسیله ریشه های جوان صورت میگیرد. در زمان باز شدن گلها وظهور خوشه رشد وتعداد حد اکثر بوده وبعداز آن تا موقع برداشت کم میشود. ریشه های افشان اغلب در عمق ( 10 حتی تا 25 سانتی متر ) خاک منتشرمی شوند. گسترش ریشه در ارقام دیررس وقدبلند ، عمیق تر وبیشتر از ارقام زودرس وقد کوتاه است . در داخل ریشه یک بافت هدایت کننده هوا (  Aerenchyma  ) وجوددارد که اکسیجن را از سایر قسمت های نبات گرفته وعمل تنفس ریشه را آسان می سازد . نقطه قابل توجه درزمان ظهور ریشه (ریشچه) این است که اگرچنانکه جوانه زنی درنک محیط آبی و یا غرقابی انجام گیرد ممکن است غلاف ساقچه (کولوپتیل) قبل ازغلاف ریشچه (کولوریز) تشکیل شود.

ساقه :
   ساقه برنج میان خالی بوده ، بصورت افزاشته ، استوانه ی شکل ونرم میباشد وتعداد  گره های آن از 10-20 عدد متغیر است . ورایتی های زودرس معمولا میان گره های کمتری تسبت به ورایتی های دیررس دارند ولی سرعت رشد ساقه های شان بیشتراست . ارتفاع بته به 60-150 وگاهی 200 سانتی متر نیز میرسد وهر بته بطور متوسط 4-5 عدد پنجه درزمین اصلی تولید می کند ، ولی ممکن است به 30-40 عدد نیز بالغ شوند.

برگ :
   برگها بطور متناوب در دو طرف ساقه قرار داشته وشامل غلاف باز پهنک دراز و باریک ،زبانک لیگول طویلی است . تعداد برگها که با تعداد گره های ساقه متناوب است درارقام زودرس 14-15 ، درارقام متوسط رس 16-17 ودر ارقام دیررس 18-19 عدد است همچنین تعداد برگهای ساقه های فرعی یا پنجه ها کمتر از برگهای ساقه اصلی بوده وبرگ پرچم ها نیزپهن ترولی کوتاه تر از برگهای پایینی ساقه هستند.

  یکی دیگر از خصوصیات برگهای برنج زیاد بودن تعداد روزنه ها میباشد ، که باعث شده است باوجود سه کاربنی بودن فعالیت های فوتوسیتیز آن درآب وهوای گرم ومرطوب بسیار زیادمی باشد . بته های که برگهای کوچک ولی زیاد دارند به بته های که برگهای بزرگ واندک دارند ترجیع داده می شوند . برگها معمولا در گونه های (Oryza sativa)  کرکدار ودر گونه ها ( Oryza glaberrima  )بدون کرک هستند .

  گلازین یا سیستم گلی:

  گلازین برنج یک Panicle   نهائی ازهم پاشیده بوده وطول ان معمولاً از 10-25cm  میرسدشاخه های Panicle  بطورجداگانه ویا غنچه ئی به وجود می اید  دروقت نمو کاملPanicle  درورایتی های مختلف قسماًبدون پوش ویاندرتاًبطورکامل درغلاف پنهان می شود.  هرشاخه ها چندین خوشه چه رابه وجود می اورد وهرخوشه چه اغلباً یک گل می باشد Panicle برنج بطور اوسط از 75-150   خوشه چه ها راتولید کرده ولی باهم تعداد خوشه چه ها ازچند دانه محدود تا به 500  دانه خواهد رسد.دانه رسیده برنج یا Caryopsis   به وسیله Lemma وPalea   احاطه گردیده است این ساختمان ها رابنام پوست یا hull یادمیشود درحالیکه دانه های که پوش ان دورشده باشد بنام برنج ودانه های که پوش ان دور نشده باشد بنام شالی یاد می کند. طول دانه های شالی از 3.5-7cm  میرسد وعرض ان از  1.7-3mm  میرسد وضخامت ان از 1.3  الی به 2.3  ملی مترمیرسد. 

تهیه تخم خوب :

   یکی از عوامل عمده و مهم دربلند بردن حاصل فی واحد زمین انتخاب و تهیه تخم خوب میباشد . تخم خوب باید صفات و مشخصات آتی را دارا باشد:

 1)تخم باید اصلاح شده باشد و از منبع موثق بدست آمده باشد.
 2)تخم باید کهنه نبوده وقوه جوانه زدن آن حد اقل %90 باشد.
 3)تخم باید پوچ وشکسته نبوده و عاری از مواد اجنبی و اضافی باشد.
 4)تخم باید باتخم های انواع دیگرشالی مخلوط نشده باشد.
 5)تخم گیاهان هرزه باید با آن مخلوط نباشد.
  6)  تخم باید مرضی نبوده وعاری از انواع حشرات و تخم حشرات مضره باشد.

  
اگروتخنیک ویا عملیات زراعتی برنج:

تناوب :

    برنج اکثرأ درشرایط محیطی ویژه ئ و یا در خاکهای کشت می شود که برای سایر محصولات زراعتی دیگر غیر ممکن ویا نامناسب بوده و اجبارأ روش نهالی  رواج دارد. با وجوداینکه تجارب نتایج بسیاری از تحقیقات نشان داده است که کشت متوالی برنج حاصل آن را کاهش و باعث گسترش وتوسعه آفات و امراض آن می گردد. ولی نمی توان یک تناوب دائمی برای برنج کاری تهیه و پیش بینی کرد. چون تناوب بستگی به عوامل مختلفی مانند محدودیت اراضی ، مصارف زیاد اولیه، مانند هموارکاری زمین ، چپرکشی دورمزارع وغیره دارد. علاوه برآن چون کشت پی درپی برنج مانند سایر نباتات مشکل چندانی تولید نمی کند ومیتوان آن را چندین سال پشت سر هم کشت نمود . بدین جهت اکثر شالی زارهای چین، هندوستان ، جاپان وبعضی قسمت های جهان همه ساله کشت می شوند . ولی در حالت کلی توصیه میشود دراجرای تناوب زراعتی که فاسفورس به خاک اضافه میکنند توجه شود، در فاصله زراعت های برنج یک نباتی از خانواده باقلات را به عنوان کود سبز وارد تناوب کرد و بالاخره کود حیوانی در راس دوره تناوب به مزرعه اضافه شود . در پاکستان با قرار دادن یک نوع شبدر(شبدرمصری) در تناوب وبرکرداندن آن به خاک نتایج بسیار خوبی ازنظر مقدار عملکرد به دست آمده و یا روش دیگرکه در بعضی مناطق مروج است ، این است که ابتداء در یک زمینی دو سال برنج می کارند وبه همان مدت آن را به چراگاه تبدیل می کنند . دربعضی مناطق برنج با پنبه وشدیار در یک تناوب قرار میگیرد، بدین ترتیب که دو سال پی درپی برنج کشت میشود وبعد از ضعیف شدن زمین یک سال آن را به شدیار ( حاره ) می گذارند. در بسیاری از مناطق خشک و نیم خشک دنیا، کشت برنج قسمتی از روند اصلاحی خاکهای شور و قلوی را تشکیل داده ونیز نباتاتی مانند پنبه ، جواری ، و گندم را در تناوب با برنج قرار میدهند.

روشهای کشت:

روش مستقیم:

   که مستقیما توسط دست ویا توسط ماشین تخم پاشی درسطح خاک ویا شاندن تخم به وسیله دست درزمین میباشد بعداً سطح زمین که درآن شالی کشت شده باشد با آب پوشانیده می شود.درافغانستان درمناطق مرکزی بعدازجمع آوری حاصل گندم ویامیده کردن شبدرزمین را آبیاری کرده بعداً آن را قلبه نموده وپلوان ها راجهت تهیه کردها آماده می نماید زمین رابعداًدوباره آبیاری نموده شالی را درآن بذر نموده بعداًزمین را درحالیکه آب درکردها وجود دارد ماله می نماید.

روش نهالی کردن:

آماده ساختن زمین برای قوریه شالی:

  شالی بطور عموم اولا قوریه شده بعدأ نهالی می گردد. اما بعضی حصص مملکت تخم شالی بطور پاشکی وراسأ در زمین نیز بذر می گردد. باید دانست که در بین حاصل این دو طریقه بذر تفاوتی موجود است . شالی ایکه نهالی می شود از (5 ) الی (10 )فیصد حاصل بیشتر تولید میکند. علاوه بر آن در طریقه نهالی چون بته های شالی بفاصله های معین شانده میشوند پش ازبین بردن علف های هرزه از مزرعه شالی آسان تر صورت گرفته وکود پاشی واستعمال ادویه و مراقبت ازمزرعه به سهولت انجام شده میتواند.

  تخم شالی اگر غرض تهیه بذق درساحه (100 الی 110 )متر بع کشت شود ، برای یک جریب بذق کافی تهیه می شود. در زمین قوریه باید مقدار کافی انبار حیوانی و علف پوسیده علاوه گردیده بعدأ با قلبه زیرخاک گردد. زمین یکی دو مرتبه قلبه شود تا کلخ های آن خوب میده وخاک آن نرم وپاشان شود.
  استعمال انبارحیوانی وعلف پوسیده زمین را حاصلخیزوخاصیت فزیکی خاک را اصلاح میدارد. همچنان کشیدن بذق از قوریه بآسانی و بدون صدمه زدن به ریشه ها صورت میگیرد. قبل از کشت مقدار20 گرام یوریا و20 گرام کود ( DAP ) باید در هرمتر مربع زمین قوریه علاوه و خوب باخاک مخلوط گردد.

وقت کشت شالی: 

 
  وقت کشت شالی نظر به عوامل مختلف مانند درجه حرارت ، ارتفاع از سطح بحر، تعداد ساعات روشنی آفتاب و غیره ازیک منطقه تامنطقه دیگر متفاوت می باشد . درساحاتی که ارتفاع بلند است مانند بغلان ، کندز ،تخاروغیره ، وقت مناسب شالی کاری از 20 حمل الی اخیر ثور بوده ودر جاهایکه ارتفاع پائین دارند ، مانند ننگرهار ولغمان کشت شالی از 10 ثور الی اخیر جوزا سفارش میگردد. باز هم دهاقین از اندوخته وتجربه خود میتوانند وقت مناست کشت را نظر به ایجاب اقلیم ومنطقه تعیین بدارند.
  فواید قوریه:

       کشت نهالی درقوریه دارای فواید ذیل میباشد. ساحه موردضرورت کم میشود.
تهیه وتولید بزق (بزغلی) وقت کم رادربرمیگیرد. کشیدن نهالی به اسانی دروقت کم صورت میگیرد.
نهالی شالی به مصرف کمتربدست می اید.  برای حفاظت نهالی قوریه ازحشرات وغیره ازپودر (Sevin -85-wp) به مقداریک قاشق نان خوری دردولیتر اب حل ونهالی قوریه روزپنجم ودهم دواپاشی گردد.
   تاریخ های بذرشالی درکشورما درجلال اباد، لغمان وکنرها10-20)  ثور) است و دربغلان 20- باشد.30  حمل است. عمرنهالی باید پنج هفته یا35  روز تعین وقابل سپارش است. (5 )

مقدار تخمریز در قوریه:

  مقدار تخمریز از 10 الی 12 کیلوگرام تخم سالم ، پاک وعاری از تخم گیاهان هرزه شالی را در بین یک ظرف ویا بوجی برای مدت (24 ) ساعت در آب بگذارید تا آب بداخل پوست آن نفوذ کند . تر کردن تخم شالی نظربه درجه حرارت فرق میکند.اگر درجه حرارت زیاد باشد برای مدت ( 24 )ساعت یا یک شبانه روز واگر درجه حرارت پائین باشد (48 ) ساعت یا دوشبانه روز و حتی تا (72 ) ساعت یعنی سه شبانه روز باید تخم مرطوب نگهداشته شود. بعدأ تخم را با احتیاط تمام بطور مساویانه در زمین قوریه ایکه آب آن ایستاده است پاش داده وبا شانه (ریک) ویا با شاخچه درخت آب گل آلوگردد. با این ترتیب نه تنها تخم شالی زیر گل می شود بلکه آب گل آلوده کفیدگی ها و ترکیدگی های زمین را نیز پر می کند . موقعیکه قد نهالی به بلندی (15 الی 20 )سانتی متر (یک بلست ) برسد آماده انتقال ونهالی کردن است . تعداد نهالی که از کشت این مقدار تخم در ساحه (100) الی (110 ) مترمربع زمین بدست میآید ساحه یک جریب را کفایت می نماید.
  معمولا شالی بعداز کشت در قوریه تا وقت انتقال دادن به کشتزازبه (35 الی 40 ) روز ضرورت دارد . قوریه باید روز دو مرتبه یعنی صبح و عصر آبیاری گردد. بذق شالی در قوریه باید رنگ سبزداشته باشد و اگر در قسمتی از قوریه رنگ بذق کم رنگ ویا زرد شود، پس باید یک مقدار کود سفید در آن پاش داده شود تا نهالی سالم وقوی بدست بیاید.

آماده ساختن زمین برای غرس نهالی :

   در آماده ساختن زمین برنج دو نوع قلبه معمول می باشد یکی قلبه معمولی ( اولیه) ودیگری قلبه که در داخل آب زده شده و منحصر به فرد میباشد و به آن ( puddling ) نیز می گویند. در قلبه اولیه ، درحقیقت همان اهداف به پیش برده می شود که در قلبه سایر محصولات زراعتی مورد نظر اند. قلبه اولیه معمولأ هفته ها قبل از آماده شدن بستر بذرانجام میگیرد. بقایای نبات قبلی و کودهای حیوانی را باید با این قلبه کاملأ زیر خاک نمود تا ضمن پوسیدن مواد عضوی جوانه زنی گیاه های هرزه موجود در خاک نیز تسریع شود . ازمشخصات دیگر این زیرورونشود وزمین با دقت هموارشود. هدف از قلبه دوم که در داخل آب انجام می شود ضمن ایجاد یک لایه غیرقابل نفوذ در خاک که مانع نفوذ بیش از حد آب به اعماق پائین میشود از اتلاف وشستشوی عناصر غذائ نیز جلوگیری میکند . علاوه براین روی کودهای بکاررفته را می پوشاند ،باعث افزایش ( PH )خاک در خاکهای اسیدی ، کاهش آن در خاکهای قلوی ، شوره زار  و مبارزه مجدد با گیاهان هرزه می شود. دراین قلبه آب و گل کاملأ با هم مخلوط شده ودر عین حال لایه زیر خاک فشرده می شود . این قلبه توسط ادوات سنتی ( پیش کاول که شبیه کج بیل است ) ویا ماشین های جدید که به بازار عرضه شده از جمله تیلر ،تراکتورهای مخصوص چرخ آهنی وغیره صورت میگرد وبه کمک آنها کلیه عملیات در داخل آب انجام میگردد. پس از این عملیات مزرعه برای کشیدن ماله ، هموارکاری ،پشته بندی ، کردبندی ( با استفاده از وسایل دستی ، لیستر ویا دیسک های مخصوص پشته بندی انجام میشود) وبالاخره آبیاری آماده می گردد.

استعمال کود :

   برای برداشت حاصل بیشتر تطبیق کود سفید ( یوریا ) و کود سیاه ( دی ای پی) لازم پنداشته میشود . دهاقین باید متوجه باشند که وسیله خیلی مؤثر تهیه مواد غذائ ضروری نبات عبارت اند از علاوه کردن کود حیوانی ، کود سبز وکاشتن زمینی که قبلأ در آن نباتات فامیل باقلات مانند رشقه ، شبدر وغیره کاشته شده باشد چون استعمال کود حیوانی وغیره عملیات زراعتی چندان مراعات نمی گردد پس لازم است تا عناصر ضروری نایتروجن و فاسفورس از طریق کودهای کیمیاوی تهیه گردند.
  نظربه راپور های تحقیقاتی تطبیق مقدار (25 الی 30 )کیلوگرام کود سیاه (دی ای پی) و(35 الی40 )کیلوگرام کود سفید ( یوریا) در فی جریب زمین شالی سفارش گردیده است . تمام کود سیاه ونصف کود سفید ( یوریا) باید قبل از شاندن نهالی در زمین ، بطورمساویانه و دقت پاش داده شده و خوب با خاک مخلوط گردد. نصف باقی مانده کود سفید بدو حصه تقسیم گردد یک حصه آن یک ماه بعد از شاندن نهالی و حصه دیگر آن موقع گل کردن شالی تطبیق گردد. این را باید در یظرداشت که کودسفید باید در کردهای شالی بصورت مساویانه وبرابر پاش داده شود بدین معنی که هر مشت کود باید یک مرتبه پاش داده شود . وهمچنان در موقع پاش دادن کود ، مسافه و طول قدم های دهقان باید تا حد امکان باهم مساوی باشند.
  برای بدست آوردن نتیجه بهتر باید تصف کود را بار اول درتمام کرد بپاشید ونصف باقی مانده آنرا بار دوم پاش بدهید .درموقع جریان باد کود پاشی باید صورت نگیرد. باز هم اگر بنا بر معذرتی باید تطبیق کود صورت بگیرد پس باید کود به سمت جریان باد پاش داده نشود. در روزهای بارانی کوشش شود تا کود تطبیق نگردد چه درغیر آن سبب سوختن برگها شده و هم تاثیر کود کمتر میگردد.

انتقال وغرس بزق شالی:

   بزق شالی باید به احتیاط از قوریه کشیده شود تا ریشه های آن متضرر یشود . بزق را باید بقسم دسته ها بسته بندی کرده وبه مزرعه انتقال داده شود وقبل از انتقال نهالی زمین به مقدارکافی آب داده شود وبزق به فاصله های معین یعنی به فاصله های (15 ) سانتی متر بین دو بته و به عمق یک ونیم الی (3 ) سانتی متر غرس شود ،فاصله بین دو قطار نهالی حد اقل باید (20 ) سانتی متر در نظر گرفته شود . حتی الامکان کوشش شود تا بزقی کشیده شده باید در همان روز شانده شود . هرقدری که بزق کشیده شده دیرتر نگهداشته شود ، به همان پیمانه ناغگی بیشتر در زمین رخ میدهد . تعداد نهالی در هر غوچک از (2 الی 3 ) بته  سفارش میشود.  باید دانست که نهالی کردن شالی به قطار یک عمل زراعتی پیشرفته بوده چه نباتات با گرقتن بیشتر و بهتر مواد ضروری از خاک و همچنان روشنی آفتاب ،نموی خوب تر نموده و حاصل بیشتربار میآورد . نهالی در قطار کنترول گیاه های هرزه را آسان تر ساخته وتطبیق کود به سهولت صورت می گیرد وهمچنان کشت شالی به قطار به آسانی درو می گردد.

آبیاری مزرعه شالی:

  مزرعه شالی بطور منظم و بمقدارکافی آبیاری شود طوریکه از زمان غرس نهالی برای مدت (30 ) الی (35 ) روز آب بطور دایم به اندازه (3 الی 4) سانتی متر( یک انگشت ) در مزرعه جریان داشته باشد . بعد از (35 ) روز قسمت کود یوریا که برای مرحله دوم کود پاشی تخصیص داده شده ، یعنی (9) الی (10 ) کیلوگرام را بطور مساویانه پاش داده و آبیاری را برای مدت چهارروز قطع کنید. بعد از چهار روزدو باره مزرعه شالی آبیاری گردد. مقدار(9 )الی (10 )کیلوگرام کود باقیمانده یوریا در وقت گل کردن شالی تطبیق گردد. آبیاری شالی تا وقتی دوام می کند که شالی خوشه کشیده ودانه های برنج نموی خود را تکمیل کند . بعدأ آب شالی را قطع نمائید تا زمین برای درو و گرفتن حاصل مساعد گردد. زمین قبل از استعمال کود زاهکشی شود وآبهای اضافی ومضره آن از بین برود وهم بعد از عملیات خیشاوه وغیره عملیات زراعتی در داخل مزرعه همیشه آبیاری صورت گیرد . قبل از درو وجمع آوری اقلا یک هفته قبل آب مزرعه خشک کرده شود مجرای عبور آن و را رد آن در هر کرد تهیه شود.

کنترول گیاه هرزه :

  موجوریت گیاهان هرزه شالی نه تنها جنسیت شالی را پاین می آورد بلکه ارزش مارکیت آنرا نیز متضررمی سازد در کنترول گیاه های بیکاره عملیات آماده ساختن زمین قبل از غرس نهالی خیلی مهم است اگر زمین شالی قبلآ قلبه شده و بازهم پیش از غرس نهالی قلبه می گردد یک تعداد زیاد گیاه های که نور وییده اند از بین میروند چون شالی خاصیت نمو در آب را دارند بنا بر ان تخم مک تعداد گیا ها در اب جوانه زده نتوانسته و از بین میرود ولی تعداد از گیاه هان توام باشالی انکشاف نموده باشالی رقابت کرده وحاصل آنرا کم می سازد . وسیله بهترکنترول گیاه هرزه شالی عبارتند از تناوب زراعتی کنترول میخانکی و استعمال ادویه ضد گیاه شالی وقتیکه گیاه هرزه به اندازه (15)سانتی متر برسد انرا با دست از ریشه کشیده دربین قطار های شالی با پای زیر گل کنید .

  برای بدست آودن تخم خالص و جنسیت خوب شالی نه تنها دور کردن گیاه های هرزه بلکه از بین بردن آن تعداد بته های شالی که مرضی بوده و یا ناجنس و بد جنس باشد کاریست بسیار ضروری و مفید.

درو کردن شالی (یکه کردن شالی):

  شالی باید بوقت مناسب آن درو گردد تا دانه های برنج ضایع نگردد درو کردن شالی بوقت وزمان آن حاصل و جنسیت انرا بالا برده ارزش برنج را اضافه میسازد.  تقریبا (7)(8) روز قبل از درو شالی ، آبیاری شالی باید قطع و آب کرد ها تخلیه یا خشک گردد. وقتیکه ساقه و برگ های شالی رنگ کاهی را بخود بگیرد، موقع درو شالی را نشان میدهد همچنان چند دانه شالی را از پوش و پوست آن بیرون آورده و پاک کنید اگر دانه های برنج سخت محکم و شفاف معلوم شدند، باید دانست که شالی آماده درو است بته شالی را به اندازه(20)سانتی متر بالا تراز زمین درو نماید .
  شالی درو شده را برای مدت 1 الی 2  روز در مزرعه همچنان بمانید تا خشک شود. بعدأ آنرا جمع آوری نموده در جاییکه توسط ماشین میده می شود ویا خرمن جمع آوری کنید. در کشور ما جمع آوری حاصل برنج توسط داس های وطنی صورت میگیرد اما درکشورهای دیگر شالی توسط کمباین ها جمع آوری می شود. ماشین هایکه یا کمباین در جمع آوری شالی از آن استفاده می شود عبارت اند از:

SKD-5R پنج قطاره

SKPR-6R شش قطاره

  در این ماشین چغل ودرو همزمان صورت میگیرد در صورتیکه چغل اولی درست نگرفته باشد چغل تکراری صورت می گیرد. بعدأ دانه های آنرا پاک نموده ودر صورتیکه مرطوب باشد در ماشین های خشک کننده و حرارت آفتاب آنرا خشک می نماید و بعدأ به جای های مطلوب انتقال داده می شود.

چطور میتوان از مزرعه شالی حاصل خوب بدست آورد: برای بدست آوردن حاصل خوب دهقان باید نکات آتی را در نظر داشته باشد:
کنترول آب : داشتن آب کافی در وقت نموی برنج ، زیاد کردن آب بوقت مناسب ، خشک کردن آب توسط زابر به وقت آن و داشتن آب به یک عمق مناسب .
ساختن یک قوریه خوب( تا اینکه نهالی های خوب برای انتقال نهالی داشته باشیم )
آماده ساختن خاک کشت زار برنج توسط شدیار وماله .
انتقال نهالی از قوریه به کرد بوقت مناسب وشاندن آن به ترتیب قطار .
مراقبت از کشت زار برنج ( خشاوه در وقت رویدن گیاه هرزه ، تهیه پارو یا کود ، سیرآب ساختن کشت زار ، نگهداری برنج از آفات .
بهره برداری و خشک کردن درست شالی .

ترکیب وخواص برنج:

  بیرونی ترین لایه برنج پریکارپ نام دارد که بسیار سخت و شفاف است. پوست دانه زیر این بخش قرار گرفته که از لحاظ پروتئین و چربی غنی، ولی از نظر نشایسته ای فقیر است. پس از پوست، لایه آلرون هست که جزء آندوسپرم می باشد. بنابراین ضمن عمل پوست کنی، بخش عمده ای از مواد مغذی برنج از دست می رود.
  اکثر مردم آسیا از برنج تغذیه می کنند. این ماده غذایی کامل نیست، چون میزان پروتئین و اسید آمونیا آن خیلی کم است. برنج گلوتن ندارد، پروتئین عمده آن اوریزنین (oryzenin ) می باشد.
  ترکیب اصلی برنج، نشاسته است که عمدتاً در آندوسپرم قرار گرفته است. برنج هایی که آمیلو پکتین بیشتری دارند لعاب بیشتری داده و انبساط آنها موقع پخت کم است. در برنج 70 تا 73 % نشاسته ، 2 تا 3 %  قند، 1 تا 2 %  مواد ازته ، 1 تا 3 %  چربی، 4 تا 5 %  سلولز و همی سلولز، 7 تا 8 درصد پروتئین و انواع ویتامینهای B1،B2 ،B3   و مواد معدنی شامل پتاشیم، مگنیزیم، آهن و  فاسفوریک اسید وجود دارد.  در ترکیب برنج چربی، کاربوهایدریتها، فایبر و فلزاتی همچون آهن و موادی مانند کلسیم موجود است.

روش های استعمال برنج:  شالی برعلاوه غذایی انسانها مانند استعمال آن در ساختن نان ، فیرنی به شکل آرد، حلوا ،سوپ ، کیک وکلچه ، پلو ، ودیگر غذا های فراوان برای انسانها. ودربعضی مناطق کشورما مانند ولایات شمال شرق کشور کندز، تخارو بغلان از پوست شالی بحیث مواد تغذیه برای حیوانات مانند اسپ بزکشی بحساب می رود که مخلوط با جو درخوراکه اسپ مورد استعمال دارد. که این پوست شالی را در وقت تبدیل نمودن شالی به برنج ذریعه ماشین بدو حصه تقسیم می کند که عبارت از توپه یک کوب ، دو کوب می باشد ازیک کوب آن درپختن شالی برای آماده کردن برنج بحیث مواد سوخت همراه با ساقه ها وبرگها خشک شده شالی که پخال می نامد استفاده می شود ومثلیکه قبلا تذکر دادیم از توپه دوکوب بحیث غذای حیوانی استفاده می شود وهمچنان از پخال آن بحیث غذای حیوانات در اوایل زمستان در ولایات شمال کشور استفاده می شود، ودر ممالک دیگر از پخال شالی در ساختن کاغذ وهمچنان از شالی در صنعت الکول بیرو از سبوس آن روغن می سازد.   وبرعلاوه استعمال توپه وپخال آن از میده برنج در تغذیه مرغ های مرغداری ودر قرأ وقصبات خانواده هایکه در خانه خود مرغ نگهمیدارد مواد تغذیه کننده برای مرغهای شان از همه ارزان و فراوان شمرده میشود. همچنان از آن در دام های پرنده گان نیز استفاده می شود.





 


.: Weblog Themes By Pichak :.



تمامی حقوق این وبلاگ محفوظ است | طراحی : پیچک


قالب میهن بلاگ

download

قالب بلاگفا

قالب وبلاگ

قالب بلاگ اسکای

قالب پرشین بلاگ

اخلاق اسلامی

قالب وبلاگ